Ğozonxon
Manba: ÖzME, 11-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 37-b. — ziyouz.com
Ğozonxon (1271-1304) - hulokuiylar sulolasidan bölgan Eron hukmdori (elxoni) (1295—1304). Ösmirlik çoğidayoq Xuroson noibligiga tayinlangan; 1295 y. elxon Bayduga qarşi isyon kötarib taxtni egallagan. Buddaviylik ta'limini olgan, lekin Eron zodagonlari va ruhoniylari, köçmançi möğul zodagonlarining kömagiga ehtiyoj sezgan Ğ. Islomni qabul qilgan va uni qaytadan davlat diniga aylantirgan. 1299—1303 y.larda Ğ.Suriyaga 3 marta harbiy yuriş qilgan.
Möğullar istilosi va dastlabki elxonlar siyosati natijasida vayron bölgan mamlakat iqtisodini qayta tiklaş maqsadida Ğ. vaziri Raşi-duddin yordamida bir qator islohotlar ötkazgan (soliq islohoti — soliqlar miqdorini kamaytiriş, soliq undirilişi ustidan nazorat örnatiş; yagona ölçov birliklarining joriy qilinişi, sud isloho-ti; taşlandiq yerlarni obod qiliş uçun imtiyozli şartlar bilan mulkdorlarga beriş). Ğ. harbiy xizmatga jalb etilgan barça möğullarga iqto ajratiş haqida farmon çiqargan (1303 y. yorliği); dehqonlarni yerga biriktirilişi va b. yerga ötişini man etuvçi mögul xonlari tomonidan joriy etilgan farmonni tasdiklagan. Ğ. davrida kanallar qazilgan, Tabriz yaqinida rasadxona va kasalxona qurilgan. Ğ. olimlarga homiylik qilgan.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ҒОЗОНХОН (1271-1304) - ҳулокуийлар сулоласидан бўлган Эрон ҳукмдори (элхони) (1295—1304). Ўсмирлик чоғидаёқ Хуросон ноиблигига тайинланган; 1295 й. элхон Байдуга қарши исён кўтариб тахтни эгаллаган. Буддавийлик таълимини олган, лекин Эрон зодагонлари ва руҳонийлари, кўчманчи мўғул зодагонларининг кўмагига эҳтиёж сезган Ғ. Исломни қабул қилган ва уни қайтадан давлат динига айлантирган. 1299—1303 й.ларда Ғ.Сурияга 3 марта ҳарбий юриш қилган.
Мўғуллар истилоси ва дастлабки элхонлар сиёсати натижасида вайрон бўлган мамлакат иқтисодини қайта тиклаш мақсадида Ғ. вазири Раши-дуддин ёрдамида бир қатор ислоҳотлар ўтказган (солиқ ислоҳоти — солиқлар миқдорини камайтириш, солиқ ундирилиши устидан назорат ўрнатиш; ягона ўлчов бирликларининг жорий қилиниши, суд ислоҳо-ти; ташландиқ ерларни обод қилиш учун имтиёзли шартлар билан мулкдорларга бериш). Ғ. ҳарбий хизматга жалб этилган барча мўғулларга иқто ажратиш ҳақида фармон чиқарган (1303 й. ёрлиғи); деҳқонларни ерга бириктирилиши ва б. ерга ўтишини ман этувчи мўгул хонлари томонидан жорий этилган фармонни тасдиклаган. Ғ. даврида каналлар қазилган, Табриз яқинида расадхона ва касалхона қурилган. Ғ. олимларга ҳомийлик қилган.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.