Granata
Manba: ÖzME, 3-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 422–423-b. — ziyouz.com
Granata (ital. — granata) — jangovar qurollarning bir turi; portlovçi (zaryadli) snaryadlarning umumiy nomi. Birinçi marta 16-a.da qöl b-n irğitiladigan, 17-a.da artilleriya G.lari paydo böldi. Dastlabki G.larda zaryad sifatida yorituvçi yoki yondiruvçi moddalar, keyinçalik porox işlatilgan, hozirgi G.larda asosan trotil deb ataladigan portlovçi modda işlatiladi. G.ning korpusi pölat yoki pölatsimon çöyandan yasaladi. Portlaş ta'siriga köra G.lar parçalanuvçi (duşman jonli kuçlari va texnikasiga şikast yetkaziş uçun qöllaniladi), parçalanuvçi-fugas va fugas G. (mudofaa istehkomlarini portlovçi zaryad gazi kuçi b-n vayron qiliş hamda jonli kuçlarga şikast yetkaziş uçun qöllaniladi), parçalanuvçi-yondiruvçi xillarga (kiçik kalibrli zenit artilleriyasida qöllaniladi) bölinadi. Qöl b-n irğitiladigan G.lar parçalanuvçi va tankka qarşi qöllaniladigan; mexanizmining tuzilişiga köra, zarb ta'sirida tez portlaydigan va ma'lum vaqtdan keyin portlaydigan G.larga bölinadi. Ma'lum vaqtdan keyin portlaydigan G.lar pana joylarda hujumga ötilganda va b. hollarda qöllaniladi, zarb ta'sirida tez portlaydigan G.lar esa tankka qarşi, pulemyot va b. xil öt oçiş nuqtalarini vayron qilişda işlatiladi. Maşq G.laridan harbiy qism (bölinma)larda askarlarni va sport maydonlarida sportçilarni G. irğitişga örgatişda foydalaniladi.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ГРАНАТА (итал. — granata) — жанговар қуролларнинг бир тури; портловчи (зарядли) снарядларнинг умумий номи. Биринчи марта 16-а.да қўл б-н ирғитиладиган, 17-а.да артиллерия Г.лари пайдо бўлди. Дастлабки Г.ларда заряд сифатида ёритувчи ёки ёндирувчи моддалар, кейинчалик порох ишлатилган, ҳозирги Г.ларда асосан тротил деб аталадиган портловчи модда ишлатилади. Г.нинг корпуси пўлат ёки пўлатсимон чўяндан ясалади. Портлаш таъсирига кўра Г.лар парчаланувчи (душман жонли кучлари ва техникасига шикаст етказиш учун қўлланилади), парчаланувчи-фугас ва фугас Г. (мудофаа истеҳкомларини портловчи заряд гази кучи б-н вайрон қилиш ҳамда жонли кучларга шикаст етказиш учун қўлланилади), парчаланувчи-ёндирувчи хилларга (кичик калибрли зенит артиллериясида қўлланилади) бўлинади. Қўл б-н ирғитиладиган Г.лар парчаланувчи ва танкка қарши қўлланиладиган; механизмининг тузилишига кўра, зарб таъсирида тез портлайдиган ва маълум вақтдан кейин портлайдиган Г.ларга бўлинади. Маълум вақтдан кейин портлайдиган Г.лар пана жойларда ҳужумга ўтилганда ва б. ҳолларда қўлланилади, зарб таъсирида тез портлайдиган Г.лар эса танкка қарши, пулемёт ва б. хил ўт очиш нуқталарини вайрон қилишда ишлатилади. Машқ Г.ларидан ҳарбий қисм (бўлинма)ларда аскарларни ва спорт майдонларида спортчиларни Г. ирғитишга ўргатишда фойдаланилади.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.