Granatlar
Manba: ÖzME, 3-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 423-b. — ziyouz.com
Granatlar (lot. granatus — donador) — orolsimon silikatlar kiçik sinfiga mansub minerallar guruhi. Izomorf qatorlar hosil qiladi. Kub singoniyali. G. kristall-kimyoviy xususiyatlariga qarab 2 turga: magniy-marganetstemirli G. — pirop, almandin, spessartin; kalsiyli G. — grossulyar, andradit, uvarovitga bölinadi. G. tabiatda, köpinça donador agregatlar, qöşaloq kristallar, yumşoq, silliq donaçalar holida uçraydi. Qattiqligi 6,0—7,5, ziçligi 3,2—4,3 g/sm3. G.ning rangsiz, zangori, sariq, yaşil, qönğir, qora, puşti, qizil, qizğiş-qönğir ranglari ma'lum. G. metasomatik jinslarda, skarnlarda (andradit, grossulyar), pegmatit yertomirlarda (spessartin, almandin), metamorfik slanetslarda, eklogit va kimberlitlarda hosil böladi. Gidrotermal yertomirlarda va soçma holda ham uçraydi. G.ning şaffof va çiroyli turlari (pirop, almandin, demantoid) zargarliqda yarim qimmatbaho toş, qolgan xillari sanoatda abraziv material sifatida işlatiladi. G.ning yirik konlari Hindiston, Çexiya, RF (Ural) hamda Jan. Kavkazda topilgan. Markaziy Osiyoda grossulyar va andradit skarnlarda, volfram va magnetit konlarida (Quytoş, Langar va Turlangli), munçoq şaklidagi almandin va spessartin Turkiston va Qoratepa toğlarida uçraydi.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ГРАНАТЛАР (лот. granatus — донадор) — оролсимон силикатлар кичик синфига мансуб минераллар гуруҳи. Изоморф қаторлар ҳосил қилади. Куб сингонияли. Г. кристалл-кимёвий хусусиятларига қараб 2 турга: магний-марганецтемирли Г. — пироп, альмандин, спессартин; кальцийли Г. — гроссуляр, андрадит, уваровитга бўлинади. Г. табиатда, кўпинча донадор агрегатлар, қўшалоқ кристаллар, юмшоқ, силлиқ доначалар ҳолида учрайди. Қаттиқлиги 6,0—7,5, зичлиги 3,2—4,3 г/см3. Г.нинг рангсиз, зангори, сариқ, яшил, қўнғир, қора, пушти, қизил, қизғиш-қўнғир ранглари маълум. Г. метасоматик жинсларда, скарнларда (андрадит, гроссуляр), пегматит ертомирларда (спессартин, альмандин), метаморфик сланецларда, эклогит ва кимберлитларда ҳосил бўлади. Гидротермал ертомирларда ва сочма ҳолда ҳам учрайди. Г.нинг шаффоф ва чиройли турлари (пироп, альмандин, демантоид) заргарлиқда ярим қимматбаҳо тош, қолган хиллари саноатда абразив материал сифатида ишлатилади. Г.нинг йирик конлари Ҳиндистон, Чехия, РФ (Урал) ҳамда Жан. Кавказда топилган. Марказий Осиёда гроссуляр ва андрадит скарнларда, вольфрам ва магнетит конларида (Қуйтош, Лангар ва Турлангли), мунчоқ шаклидаги альмандин ва спессартин Туркистон ва Қоратепа тоғларида учрайди.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.