Granit

Granit (lot. granum — dona) — töliq kristallangan nordon magmatik toğ jinsi. Materiklardagi Yer pöstida eng köp tarqalgan jins. Tarkibi kremniy oksidi (SiO2) ga boy. Yer pöstining çuqur qismida, magmaning butunlay kristallanişidan hosil böladi. G.ning tomirli turi porfir strukturali. Kimyoviy tarkibiga köra normal va işqorli G.larga bölinadi. G.da kvars, kaliyli dala şpati (ortoklaz, mikroklin), nordon plagioklaz (albit, oligoklaz), şuningdek, slyuda (biotit yoki muskovit), amfibol va goho piroksen buladi. Aksessor minerallardan apatit, sirkon, magnetit, titanit, ba'zan ortit, monatsit, ksenotim va rutil uçraydi. Rangi qizil, puşti, oç malla, oç sariq, buz rang, ba'zan oç yaşil. G. katta intruziv massiv (ştok, batolit) va dayka, lakkolit şaklida uçraydi. Yirik donador G. rapokiv deyiladi. Ba'zi G.lar b-n turli qimmatli metall konlari (qalay, volfram, molibden, pyx, qörğoşin va b.) boğliq. G. yaxşi silliqlanadi, bölaklarga ajraladi, şuning uçun imorat devorilarini bezaş, poydevoriga naqşlar işlaş, zinapoyalar yasaş va haykaltaroşlikda köplab işlatiladi. Özbekistonda Çatqol, Qurama, Hisor, Zirabuloq, Ziyovuddin va b. toğlarda, xorijda Ural, Kavkaz toğlarida, Ukraina, Kareliya, Kola ya. o., AQŞ va Skandinaviya mamlakatlarida katta maydonlarda tarkalgan. Granitli intruziyalar yoşi arxeidan kaynozoygaça bölgan davrni öz içiga olgan.