Granulometriya
Manba: ÖzME, 3-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 426-b. — ziyouz.com
Granulometriya (lot. granulum donaça va ...metriya), granulometrik tahlil, mexanik tahlil — böş toğ jinslari, tuproq va sun'iy materiallarning turli ölçamli fraksiyalarini aniqlaş usullari majmuasi. Çaqiq toğ jinslari (qum, şağal va b.), gil va b. gilli jinslar hamda tuproqlar turli ölçamli organik va mineral zarralardan taşkil topgan. Bu zarralar ölçamiga qarab G.da kompleks yoki fraksiyalarga ajratiladi. G. (mexanik) taxlilda granulometrik fraksiyalarga ajratiladi. G. (mexanik) tahlilda granulometrik fraksiyalarning miqdori foizda aniqlanadi. Ölçami 2 mm dan katta va örtaça, yoki 2 mm dan 0,05 mm gaça bölgan qum zarralari — elaklarda ajratiladi. Zarra yoki çangsimon (0,05 mm dan 0,002 mm gaça) va gilli (0,002 mm dan kiçik) fraksiyalar tinç holatdagi suvda zarralarning çökiş tezligi böyiça yoki sentrifuga yordamida ajratiladi. Toğ jinsi u yoki bu fraksiyalarning köpligiga qarab nomlanadi. Tahlil natijalari sonli jadvallar yoki çizmalar holida tasvirlanadi. G. toğ jinslarini hosil bölişi, ularning suv, neft va gazlarni özidan ötkaza olişi va b. xususiyatlarini örganadi.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ГРАНУЛОМЕТРИЯ (лот. granulum донача ва ...метрия), гранулометрик таҳлил, механик таҳлил — бўш тоғ жинслари, тупроқ ва сунъий материалларнинг турли ўлчамли фракцияларини аниқлаш усуллари мажмуаси. Чақиқ тоғ жинслари (қум, шағал ва б.), гил ва б. гилли жинслар ҳамда тупроқлар турли ўлчамли органик ва минерал зарралардан ташкил топган. Бу зарралар ўлчамига қараб Г.да комплекс ёки фракцияларга ажратилади. Г. (механик) тахлилда гранулометрик фракцияларга ажратилади. Г. (механик) таҳлилда гранулометрик фракцияларнинг миқдори фоизда аниқланади. Ўлчами 2 мм дан катта ва ўртача, ёки 2 мм дан 0,05 мм гача бўлган қум зарралари — элакларда ажратилади. Зарра ёки чангсимон (0,05 мм дан 0,002 мм гача) ва гилли (0,002 мм дан кичик) фракциялар тинч ҳолатдаги сувда зарраларнинг чўкиш тезлиги бўйича ёки центрифуга ёрдамида ажратилади. Тоғ жинси у ёки бу фракцияларнинг кўплигига қараб номланади. Таҳлил натижалари сонли жадваллар ёки чизмалар ҳолида тасвирланади. Г. тоғ жинсларини ҳосил бўлиши, уларнинг сув, нефть ва газларни ўзидан ўтказа олиши ва б. хусусиятларини ўрганади.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.