Gravyura
Manba: ÖzME, 3-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 415-b. — ziyouz.com
Gravyura (frans. gravure, graver — öyiş) — biror qattiq: metall, yoğoç va b. yuzasiga öyib tasvir işlaş san'ati, grafika turi. Şu usulda işlangan asar va undan bosma usulida köçirilgan nusxa ham G. deb ataladi. Zamin tasvirdan maxsus asboblar yoki kimyoviy vositalar yordamida öyib (2—5 mm) çuqurlaştiriladi', şu tarzda börtma tasvir hosil qilinadi, bu usul köproq yoğoç (ksilografiya) va linoleum (linogravyura)tn foydalanilganda qöllaniladi; tasvir zamindan çuqurlaştirilib öyma tasvir hosil qilinadi, bu usul asosan metall (mis, jez, rux va b.) plastinalardan foydalanilganda (G.ning bir-biridan farq qiluvçi akvatinta, metssotinto, ofort, quruq igna va b. turlarida) qöllaniladi. G. bir xil böyokda, şuningdek, turli rangdagi böyoqlarda böyalişi, undan köplab nusxa köçirilişi, ifoda imkoniyatlarining kengligi b-n ahamiyatlidir. Mustaqil ahamiyatga ega bölgan dastgoh G.si (estamp) va kitob, gazeta, jurnallarda bezak (illyustratsiya) vazifasini ötaydigan kitob G.si keng rivojlangan. G.ning vujudga kelişi va rivoji hunarmandlikning taraqqiyoti b-n boğliq: yoğoç G. matolarni böyaş, gul bosişda, metall G. esa zargarlikda qadimdan keng qöllanilgan. Dastlab Xitoyda qoğozga G. köçiriş (6—7-a.lar) paydo bölgan, Yevropada 14—15-a.larda rivojlangan (qölda böyalgan diniy mazmundagi G.lar monastirlarda sotilgan). Rossiyada 16-a. dan ma'lum bölgan. Rembrandt, F. Goyya, I. Ye. Repin va b. maşhur san'atkorlar G.ning ajoyib namunalarini yaratgan. Özbekistonda V. Kaydalov, K. Başarov, A. Siglinsev, N. Xolikrv va boşqalar G.da asarlar yaratgan.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ГРАВЮРА (франц. gravure, graver — ўйиш) — бирор қаттиқ: металл, ёғоч ва б. юзасига ўйиб тасвир ишлаш санъати, графика тури. Шу усулда ишланган асар ва ундан босма усулида кўчирилган нусха ҳам Г. деб аталади. Замин тасвирдан махсус асбоблар ёки кимёвий воситалар ёрдамида ўйиб (2—5 мм) чуқурлаштирилади’, шу тарзда бўртма тасвир ҳосил қилинади, бу усул кўпроқ ёғоч (ксилография) ва линолеум (линогравюра)тн фойдаланилганда қўлланилади; тасвир заминдан чуқурлаштирилиб ўйма тасвир ҳосил қилинади, бу усул асосан металл (мис, жез, рух ва б.) пластиналардан фойдаланилганда (Г.нинг бир-биридан фарқ қилувчи акватинта, меццотинто, офорт, қуруқ игна ва б. турларида) қўлланилади. Г. бир хил бўёкда, шунингдек, турли рангдаги бўёқларда бўялиши, ундан кўплаб нусха кўчирилиши, ифода имкониятларининг кенглиги б-н аҳамиятлидир. Мустақил аҳамиятга эга бўлган дастгоҳ Г.си (эстамп) ва китоб, газета, журналларда безак (иллюстрация) вазифасини ўтайдиган китоб Г.си кенг ривожланган. Г.нинг вужудга келиши ва ривожи ҳунармандликнинг тараққиёти б-н боғлиқ: ёғоч Г. матоларни бўяш, гул босишда, металл Г. эса заргарликда қадимдан кенг қўлланилган. Дастлаб Хитойда қоғозга Г. кўчириш (6—7-а.лар) пайдо бўлган, Европада 14—15-а.ларда ривожланган (қўлда бўялган диний мазмундаги Г.лар монастирларда сотилган). Россияда 16-а. дан маълум бўлган. Рембрандт, Ф. Гойя, И. Е. Репин ва б. машҳур санъаткорлар Г.нинг ажойиб намуналарини яратган. Ўзбекистонда В. Кайдалов, К. Башаров, А. Циглинцев, Н. Холикрв ва бошқалар Г.да асарлар яратган.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.