Gujarot
Manba: ÖzME, 3-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 475-b. — ziyouz.com
Gujarot — Hindiston ştata, mamlakatning ğarbida, Arabiston dengizi sohilida. 1960 y.da Bombay ştatidan aholisining aksariyatini gujarotlar taşkil etgan viloyatlarni ajratib taşkil etilgan. Mayd. 196 ming km2. Aholisi 50,6 mln. kişi (2001), 90% xindular, 8,4% musulmonlar. Ma'muriy markazi — Gandinagar ş. Yirik şaharlari: Axmadobod, Baroda, Surat, Rojkut, Bhavnagar, Jamnagar, Kandla. G. yer yuzasining köp qismi allyuvialdengiz qumli gillardan tuzilgan yassi payettekislik. Iqlimi subekvatorial, yoğinlar barqaror emas. Yanv.ning örtaça t-rasi 16—23°, iyulniki 28°. G.ning katta qismida örtaça yillik yogin 500—1000 mm. Ösimliklari ştatning ğarbida tropik savannalardan, şarqida tropik quruq örmon va tikanli butazorlardan iborat. Yirik daryolari — Tapti, Narbada, Maxi. G. kuçli seysmik zonada joylaşgan (q. Gujarot zilzilasi). Qadimda va örta ayerlarda G. hududida bir neça davlat mavjud bölgan. 1297— 1396 y.larda G. yerlari Dexli sultonligiga karam edi. 1406 y. Dexli sultonligining G.dagi noibi Muzaffarxon G.ni mustaqil sultonlik, Ahmadobodni uning poytaxti deb e'lon qildi. Mahmud I Begara davrida (1459—1511) G. ança rivojlandi, savdo-sotiq kuçaydi. 16- a. boşlarida portugallarning G. portlarini qamal qilişi natijasida sultonlik iqtisodiy tuşkunlikka uçradi. 1572 y.da Akbar G.ni öz davlatiga qöşib oldi. 18-a. örtalarida G. hududi marath peşvolari qöliga ötdi. 19-a. boşlarida esa inglizlar uni Bombay (Mumbay) viloyatiga qöşib yubordi. Hindiston mustaqillikka erişgaç (1947), G. aloqida ştatga aylantirildi (1960). G. Hindistonning muhim paxtaçilik rni va sanoati rivojlangan ştatlaridan. Butun Hindistondagi paxta maydonining 1/5 qismi va hosilining 1/4 qismidan köproği, yer yonğoqning 1/3 qismidan köproği G. hissasiga töğri keladi. Oziq-ovqat uçun şoli, içki viloyatlarda va şim.da jovar (tariqning bir turi), makkajöxori, buğdoy, ştatning hamma joyida dukkaqli ekinlar eqiladi. Çorvaçilikda qoramol, qöy, eçki boqiladi. Kaç qöltiğidan tuz olinadi. Şuningdek, marganets, ohaktoş, boksit, neft ham qazib çiqariladi. Yetakçi sanoat tarmoği—töqimaçilik. Umumiy va elektrotexnika maşinasozligi, kimyo, sement i. ç. sanoatlari ham rivojlangan.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ГУЖАРОТ — Ҳиндистон штата, мамлакатнинг ғарбида, Арабистон денгизи соҳилида. 1960 й.да Бомбай штатидан аҳолисининг аксариятини гужаротлар ташкил этган вилоятларни ажратиб ташкил этилган. Майд. 196 минг км2. Аҳолиси 50,6 млн. киши (2001), 90% хиндулар, 8,4% мусулмонлар. Маъмурий маркази — Гандинагар ш. Йирик шаҳарлари: Ахмадобод, Барода, Сурат, Рожкут, Бҳавнагар, Жамнагар, Кандла. Г. ер юзасининг кўп қисми аллювиалденгиз қумли гиллардан тузилган ясси паеттекислик. Иқлими субэкваториал, ёғинлар барқарор эмас. Янв.нинг ўртача т-раси 16—23°, июлники 28°. Г.нинг катта қисмида ўртача йиллик ёгин 500—1000 мм. Ўсимликлари штатнинг ғарбида тропик саванналардан, шарқида тропик қуруқ ўрмон ва тиканли бутазорлардан иборат. Йирик дарёлари — Тапти, Нарбада, Махи. Г. кучли сейсмик зонада жойлашган (қ. Гужарот зилзиласи). Қадимда ва ўрта аерларда Г. ҳудудида бир неча давлат мавжуд бўлган. 1297— 1396 й.ларда Г. ерлари Дехли султонлигига карам эди. 1406 й. Дехли султонлигининг Г.даги ноиби Музаффархон Г.ни мустақил султонлик, Аҳмадободни унинг пойтахти деб эълон қилди. Маҳмуд I Бегара даврида (1459—1511) Г. анча ривожланди, савдо-сотиқ кучайди. 16- а. бошларида португалларнинг Г. портларини қамал қилиши натижасида султонлик иқтисодий тушкунликка учради. 1572 й.да Акбар Г.ни ўз давлатига қўшиб олди. 18-а. ўрталарида Г. ҳудуди маратҳ пешволари қўлига ўтди. 19-а. бошларида эса инглизлар уни Бомбай (Мумбай) вилоятига қўшиб юборди. Ҳиндистон мустақилликка эришгач (1947), Г. алоқида штатга айлантирилди (1960). Г. Ҳиндистоннинг муҳим пахтачилик рни ва саноати ривожланган штатларидан. Бутун Ҳиндистондаги пахта майдонининг 1/5 қисми ва ҳосилининг 1/4 қисмидан кўпроғи, ер ёнғоқнинг 1/3 қисмидан кўпроғи Г. ҳиссасига тўғри келади. Озиқ-овқат учун шоли, ички вилоятларда ва шим.да жовар (тариқнинг бир тури), маккажўхори, буғдой, штатнинг ҳамма жойида дуккақли экинлар эқилади. Чорвачиликда қорамол, қўй, эчки боқилади. Кач қўлтиғидан туз олинади. Шунингдек, марганец, оҳактош, боксит, нефть ҳам қазиб чиқарилади. Етакчи саноат тармоғи—тўқимачилик. Умумий ва электротехника машинасозлиги, кимё, цемент и. ч. саноатлари ҳам ривожланган.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.