Gulag
Manba: ÖzME, 3-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 481-b. — ziyouz.com
Gulag (rus. Glavnoye upravleniye lagerey — Axloq tuzatiş-mehnat lagerlari, surgun va qamoqjoylari boş boşqarmasi) — sobiq şörolar davlatida 1934— 56-y.larda axloq tuzatiş-mehnat lagerlari tizimiga rahbarlik qilgan NKVD (MVD) bölinmasi. Uning maxsus boşqarmalari turli joylar, mas, Karaganda, Dalstroy, Solovki, Belomor-Baltika, Vorkuta, Norilsk va b. yerlardagi axloq tuzatiş mehnat lagerlarini birlaştirgan. Lagerlarda juda oğir şaroit örnatilgan, eng oddiy insoniy huquqlarga ham rioya etilmagan, iş rejimi ozgina buzilgani uçun qattiq jazo berilgan. Sobiq Ittifoqning hamma çekkalaridan, şu jumladan, Özbekistondan jazoga mahkum etilgan millionlab mahbuslar çekka Şim.da, Uzoq Şarqda va b. mintaqalarda joylaşgan kanallar, yöllar va b. inşootlar qurilişida haq olmay işlagan. Oçlik, kasallik va maşaqqatli mehnat tufayli ölim haddan taşqari köp bölgan. A.I. Soljenigining «Gulag orollari» kitobida şörolar davlatidagi bu ommaviy qirğinlar va zöravonlik tizimi foş qilindi. Kitob naşr etilganidan keyin GULAG atamasi NKVD lagerlari va turmalari, umuman totalitar tuzumning ifodasi bölib qoldi.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ГУЛАГ (рус. Главное управление лагерей — Ахлоқ тузатиш-меҳнат лагерлари, сургун ва қамоқжойлари бош бошқармаси) — собиқ шўролар давлатида 1934— 56-й.ларда ахлоқ тузатиш-меҳнат лагерлари тизимига раҳбарлик қилган НКВД (МВД) бўлинмаси. Унинг махсус бошқармалари турли жойлар, мас, Караганда, Дальстрой, Соловки, Беломор-Балтика, Воркута, Норильск ва б. ерлардаги ахлоқ тузатиш меҳнат лагерларини бирлаштирган. Лагерларда жуда оғир шароит ўрнатилган, энг оддий инсоний ҳуқуқларга ҳам риоя этилмаган, иш режими озгина бузилгани учун қаттиқ жазо берилган. Собиқ Иттифоқнинг ҳамма чеккаларидан, шу жумладан, Ўзбекистондан жазога маҳкум этилган миллионлаб маҳбуслар чекка Шим.да, Узоқ Шарқда ва б. минтақаларда жойлашган каналлар, йўллар ва б. иншоотлар қурилишида ҳақ олмай ишлаган. Очлик, касаллик ва машаққатли меҳнат туфайли ўлим ҳаддан ташқари кўп бўлган. А.И. Солженигининг «Гулаг ороллари» китобида шўролар давлатидаги бу оммавий қирғинлар ва зўравонлик тизими фош қилинди. Китоб нашр этилганидан кейин ГУЛАГ атамаси НКВД лагерлари ва турмалари, умуман тоталитар тузумнинг ифодаси бўлиб қолди.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.