Gulbadan begim
Manba: ÖzME, 3-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 481–482-b. — ziyouz.com
Gulbadan begim (1522, Kobul -1603, Dexli) — tarixiavis. Boburning qizi. Onasi Dildor begim. Boburning katta xotini Mohim begim qölida tarbiyalangan. 1529 y.da Agraga borgan. Yoşligidan adabiyot va tarixga qiziqqan. Zamonasining barça bilimlaridan boxabar bölgan, fors tilini mukammal özlaştirgan, «Boburnoma»ni mutolaa qilgan. Umrining oxirigaça asosan Hindistonda yaşagan, Makkada bölgan (1575—82). Akbar buyruğiga köra Bobur va akasi Humoyun haqida «Humoyunnoma» asarini yaratgan. Asarda 15-a.ning oxiri — 16-a.ning örtalarida Movarounnaqr, Afğoniston va Hindiston hududlarida röy bergan voqealar bayon qilinadi. Unda «Boburnoma»da tasvirlangan voqealarning davomi qalamga olingan, şuningdek, «Boburnoma»ga kirmagan ba'zi voqea-hodisalar aks etgan. Asar forsiyda yozilgan. G.b. Boburning tarixiavislik sohasidagi an'analarini davom ettirib, kitobida tarixiy voqealar b-n birga madaniyat, adabiyot, tilşunoslik, geogr., etnografiya va b. sohalarga oid ma'lumotlarni ham keltirgan. Bobur hukmronligi davri voqealarini qisqa bayon qilib, Humoyun davrini batafsil yoritgan. Asarning 83 varakdan iborat yagona qölyozma nusxasi Angliyaning Britaniya muzeyida saqlanadi. Unda voqea tugallanmagan, ingliz şarqşunosi Çarlz Ryo öz katalogida uning qisqa tavsifini bergan. Ingliz olimasi A.S. Beverij ingliz tiliga (London, 1902), S. Azimjonova özbekçaga (Toşkent, 1959) tarjima qilib, forsça asl nusxasi va izohlari b-n naşr ettirganlar. Tarixçi olim Abulfazl Allomiy «Akbarnoma» asarini yaratişda «Humoyunnoma»dan keng foydalangan. Ac: Humoyunnoma, T., 1959.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ГУЛБАДАН БЕГИМ (1522, Кобул -1603, Дехли) — тарихиавис. Бобурнинг қизи. Онаси Дилдор бегим. Бобурнинг катта хотини Моҳим бегим қўлида тарбияланган. 1529 й.да Аграга борган. Ёшлигидан адабиёт ва тарихга қизиққан. Замонасининг барча билимларидан бохабар бўлган, форс тилини мукаммал ўзлаштирган, «Бобурнома»ни мутолаа қилган. Умрининг охиригача асосан Ҳиндистонда яшаган, Маккада бўлган (1575—82). Акбар буйруғига кўра Бобур ва акаси Ҳумоюн ҳақида «Ҳумоюннома» асарини яратган. Асарда 15-а.нинг охири — 16-а.нинг ўрталарида Мовароуннақр, Афғонистон ва Ҳиндистон ҳудудларида рўй берган воқеалар баён қилинади. Унда «Бобурнома»да тасвирланган воқеаларнинг давоми қаламга олинган, шунингдек, «Бобурнома»га кирмаган баъзи воқеа-ҳодисалар акс этган. Асар форсийда ёзилган. Г.б. Бобурнинг тарихиавислик соҳасидаги анъаналарини давом эттириб, китобида тарихий воқеалар б-н бирга маданият, адабиёт, тилшунослик, геогр., этнография ва б. соҳаларга оид маълумотларни ҳам келтирган. Бобур ҳукмронлиги даври воқеаларини қисқа баён қилиб, Ҳумоюн даврини батафсил ёритган. Асарнинг 83 варакдан иборат ягона қўлёзма нусхаси Англиянинг Британия музейида сақланади. Унда воқеа тугалланмаган, инглиз шарқшуноси Чарльз Рьё ўз каталогида унинг қисқа тавсифини берган. Инглиз олимаси А.С. Бевериж инглиз тилига (Лондон, 1902), С. Азимжонова ўзбекчага (Тошкент, 1959) таржима қилиб, форсча асл нусхаси ва изоҳлари б-н нашр эттирганлар. Тарихчи олим Абулфазл Алломий «Акбарнома» асарини яратишда «Ҳумоюннома»дан кенг фойдаланган. Ac: Ҳумоюннома, Т., 1959.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.