Gulmoyi
Manba: ÖzME, 3-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 489-b. — ziyouz.com
Gulmoyi (gulmohi), guldor baliq, xoldor baliq, forel — çuçuk suvda yaşaydigan lososlar (Salmo trutta) kenja turlarining umumiy nomi. Dengizlarda yaşovçi kenja turlari kumja yoki lososlar deb ataladi. Tanasi va suzgiçlari mayda rangli doğlar b-n qoplangan. Boşqa lososlar singari urçiş davrida tanasining şaqli va rangi özgaradi: jağlari uzayadi va qiyşayadi, erkagining tanasida qizğiş dumaloq doğlar paydo böladi. G. rivojlaniş davrida çuçuk suvlarni tark etmasligi b-n ötkinçi lososlardan farqqiladi. Ikkinçi kenja tur: köl G.si (S.t.lacustris) va daryo G.si (S.t.fario) kenja turlarini hosil qiladi. Köl G.si Rossiyaning şim.-şarqida, Finlyandiya, Şvetsiya, Norvegiya hamda Kaspiy va Qora dengiz havzalaridagi kullarda tarqalgan. Oğirligi 8—10 kg gaça, urçiş davrida urğoçisi tanasining yon tomoni kumuşrang, qorni töq qönğir böladi; erkagining yon tomonida alvon rang çiziq közga taşlanadi, terisidagi doğlari guldor bölib qoladi, orqa suzgiçi qorayib krrin suzgiçi qizğiş yoki alvon tusga kiradi. Köl G.si daryoga ötib uvildiriqtaşlaydi. Tuxumdan çiqqan çavoqlarining bir qismi kölga ötadi, köpçiligi esa daryoda qolib, daryo G.siga aylanadi. Daryo G.si ança mayda, oğirligi 200—500 g, ba'zan 2 kg gaça, tanasi rangdor, orqasi qora, qorni oq yoki sarğiş-tillarang, tanasi va suzgiçlari qora, qizil va alvon rangli doğlar b-n qoplangan. Daryo G.si Yevropa va Osiyoda, jumladan Sirdaryo, Amudaryo va b. daryolarning yuqori oqimida köp uçraydi. Köl va daryo G.si akklimatizatsiya qilinadi, sun'iy kupaytiriladi. Köl G.si ovlanadi, daryo G.si sanoat ahamiyatiga ega emas , faqat qarmoq b-n ovlanadi.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ГУЛМОЙИ (гулмоҳи), гулдор балиқ, холдор балиқ, форель — чучук сувда яшайдиган лосослар (Salmo trutta) кенжа турларининг умумий номи. Денгизларда яшовчи кенжа турлари кумжа ёки лосослар деб аталади. Танаси ва сузгичлари майда рангли доғлар б-н қопланган. Бошқа лосослар сингари урчиш даврида танасининг шақли ва ранги ўзгаради: жағлари узаяди ва қийшаяди, эркагининг танасида қизғиш думалоқ доғлар пайдо бўлади. Г. ривожланиш даврида чучук сувларни тарк этмаслиги б-н ўткинчи лосослардан фарққилади. Иккинчи кенжа тур: кўл Г.си (S.t.lacustris) ва дарё Г.си (S.t.fario) кенжа турларини ҳосил қилади. Кўл Г.си Россиянинг шим.-шарқида, Финляндия, Швеция, Норвегия ҳамда Каспий ва Қора денгиз ҳавзаларидаги кулларда тарқалган. Оғирлиги 8—10 кг гача, урчиш даврида урғочиси танасининг ён томони кумушранг, қорни тўқ қўнғир бўлади; эркагининг ён томонида алвон ранг чизиқ кўзга ташланади, терисидаги доғлари гулдор бўлиб қолади, орқа сузгичи қорайиб кррин сузгичи қизғиш ёки алвон тусга киради. Кўл Г.си дарёга ўтиб увилдириқташлайди. Тухумдан чиққан чавоқларининг бир қисми кўлга ўтади, кўпчилиги эса дарёда қолиб, дарё Г.сига айланади. Дарё Г.си анча майда, оғирлиги 200—500 г, баъзан 2 кг гача, танаси рангдор, орқаси қора, қорни оқ ёки сарғиш-тилларанг, танаси ва сузгичлари қора, қизил ва алвон рангли доғлар б-н қопланган. Дарё Г.си Европа ва Осиёда, жумладан Сирдарё, Амударё ва б. дарёларнинг юқори оқимида кўп учрайди. Кўл ва дарё Г.си акклиматизация қилинади, сунъий купайтирилади. Кўл Г.си овланади, дарё Г.си саноат аҳамиятига эга эмас , фақат қармоқ б-н овланади.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.