Gulob
Manba: ÖzME, 3-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 490-b. — ziyouz.com
Gulob — 1) tortiş (haydaş) usuli b-n atirgul gulbargidan olingan xuşböy suyuklik, atirgul moyi. Ilgari G. xonaki usulda quyidagiça olingan: sopol yoki çinni kosa gulbarg b-n töldiriladi. Uning ustiga qamiş nayça suqilgan qopqoq yopiladi. Qozonga suv quyib, kosa suvga qöyiladi. Qamiş nayçaning uçiga ikkinçi bölak qamiş yotiğiga (gorizontal), uçinçi bölak pastga qaratib örnatiladi (qamiş örniga mis nayçadan foydalansa ham böladi). Sovuq suvli çelakka gul buği yiğiladigan şişa qöyilib, nayçaning uçi şunga tuşiriladi. Kozondagi suv qaynatilganida kosadagi gulbarg suyuqligi buğlanib, nayça orqali ötib, ikkinçi idişda soviydi va yiğiladi. Hosil bölgan suyuklik kosaga qayta quyilib, yana haydalsa, tiniq va xuşbuy modda — G. hosil buladi. Umuman G. öz sifatiga köra 4 xil buladi. G. neça marta buglantirib olingan bölsa, şunça otaşli (mas, «bir otaşli», «ikki otaşli») deb ataladi. Tört otaşli G. yuqori sifatli hisoblanadi (yana q. Atirgul moyi). G. Şarq, ayniqsa fors, özbek xalqlariga qadimdan ma'lum. Hindiston, Markaziy Osiyo şaharlarida G. tayyorlaydigan korxonalar bölgan. G.dan yurakka foydali doridarmon sifatida tabobatda ham qöllanilgan. Nişolda, novvot, şakar kabi şirinliklarning rangi va ta'mini yaxşilaşda, xuşböy içimliklar tayyorlaşda G. işlatilgan. Şarqxalqlari örtasida nikoh kuni göşangaga G. sepiş rasm bölgan. Keyingi davrlarda G. tayyorlaş xalq orasida davom etib kelgan. Ba'zan rayhondan ham yuqoridagi usul b-n G. olinadi. Rayxrndan olingan G. juda xuşbuy va qimmatli qisoblanadi; 2) atirgulning suvidan tayyorlangan içimlik. Gulbarglar toza suvda yuviladi. Qozon yoki kastryulkaga solinadi va bir oz suv quyib qaynatiladi. Tagi kuymasligi uçun kovlab turiladi. Söngra bargni olib taşlab, qolgan suvni dokada suzib, şakar aralaştiriladi va şişaga quyiladi, şişaning oğzi havo kirmaydigan qilib berkitiladi. Şişadagi suyuklik 10—12 kunda qaynab çiqadi. Bir qança kundan söng qaynovi bosiladi. Bunday G. spirtli içimlik xususiyatlariga ega böladi.
Q.: Atirgul moyi
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ГУЛОБ — 1) тортиш (ҳайдаш) усули б-н атиргул гулбаргидан олинган хушбўй суюклик, атиргул мойи. Илгари Г. хонаки усулда қуйидагича олинган: сопол ёки чинни коса гулбарг б-н тўлдирилади. Унинг устига қамиш найча суқилган қопқоқ ёпилади. Қозонга сув қуйиб, коса сувга қўйилади. Қамиш найчанинг учига иккинчи бўлак қамиш ётиғига (горизонтал), учинчи бўлак пастга қаратиб ўрнатилади (қамиш ўрнига мис найчадан фойдаланса ҳам бўлади). Совуқ сувли челакка гул буғи йиғиладиган шиша қўйилиб, найчанинг учи шунга туширилади. Козондаги сув қайнатилганида косадаги гулбарг суюқлиги буғланиб, найча орқали ўтиб, иккинчи идишда совийди ва йиғилади. Ҳосил бўлган суюклик косага қайта қуйилиб, яна ҳайдалса, тиниқ ва хушбуй модда — Г. ҳосил булади. Умуман Г. ўз сифатига кўра 4 хил булади. Г. неча марта буглантириб олинган бўлса, шунча оташли (мас, «бир оташли», «икки оташли») деб аталади. Тўрт оташли Г. юқори сифатли ҳисобланади (яна қ. Атиргул мойи). Г. Шарқ, айниқса форс, ўзбек халқларига қадимдан маълум. Ҳиндистон, Марказий Осиё шаҳарларида Г. тайёрлайдиган корхоналар бўлган. Г.дан юракка фойдали доридармон сифатида табобатда ҳам қўлланилган. Нишолда, новвот, шакар каби ширинликларнинг ранги ва таъмини яхшилашда, хушбўй ичимликлар тайёрлашда Г. ишлатилган. Шарқхалқлари ўртасида никоҳ куни гўшангага Г. сепиш расм бўлган. Кейинги даврларда Г. тайёрлаш халқ орасида давом этиб келган. Баъзан райҳондан ҳам юқоридаги усул б-н Г. олинади. Райхрндан олинган Г. жуда хушбуй ва қимматли қисобланади; 2) атиргулнинг сувидан тайёрланган ичимлик. Гулбарглар тоза сувда ювилади. Қозон ёки кастрюлькага солинади ва бир оз сув қуйиб қайнатилади. Таги куймаслиги учун ковлаб турилади. Сўнгра баргни олиб ташлаб, қолган сувни докада сузиб, шакар аралаштирилади ва шишага қуйилади, шишанинг оғзи ҳаво кирмайдиган қилиб беркитилади. Шишадаги суюклик 10—12 кунда қайнаб чиқади. Бир қанча кундан сўнг қайнови босилади. Бундай Г. спиртли ичимлик хусусиятларига эга бўлади.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.