Asosiy mazmunga ötiş
Qidiriş…Ctrl K

    Şrift ölçami

    Ğulom Zafariy

    Manba: ÖzME, 11-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 45–46-b. — ziyouz.com

    Ğulom Zafariy (1889 - Toşkent ş. — 1938.4.12) — şoir, aktyor va dramaturg. Milliy musiqali drama janri asosçisi. Xöja Ahmad va Kökaldoş madrasalarida ta'lim olgan (1912). Öş ş.da usuli jadid maktabini oçgan (1912—14). «Turon» jamiyati, 1916—21 y.larda şu nomli teatrda aktyor va dramaturg (1914). «Iş-çilar dunyosi» jur.da bölim mudiri (1917— 18). «Turon» truppasi tarkibida Oqtöba frontida bölgan, «Turk ROSTA» gaz.da mudir (1920—21). buxoro musiqa texnikumida direktor (1921—23), Maorif komissarligi «Bilim kengaşi»ning san'at şörosiga rais (1923—24), «Uçqun» maktabida muallim, Özbek davlat kinosida direktor muovini, Toşkent musiqa texnikumida direktor (1926). Termiz muallimlar tayyorlaş kursida mudir (1927), Samarqand musiqa va xoreografiya san'ati in-ti direktori muovini (1929 — 31). 1932 y.da GPU tomonidan millatçilikda gumon qilinib, 3 y.ga qamalib, ,1936 y.da qaytib kelgan. 1937 y. 29 okt.da ikkinçi bor qamoqqa olinib, 1937 y. dek.da (dalilsiz) otişga hukm qilingan. 1957 y.da oqlangan. 1913— 26 y.lar davomida 10 dan ortiq musiqiy sahnaviy asar yaratib («Erk bolalari», «Binafşa», «Halima» va b.), ularni «opera» yoki «ope-raça» deb atagan. Uning «Bahor», «Binafşa», «Quyon», «Rahimli şogird», «Mozorlikda», «Erk bolalari», «Tilak», «Tatimboy ota» (1 pardali «kiçik operalar»), «Hali-ma» (4 pardali musiqali drama, 1918— 21), «Buzuqlik armuğoni» (3 pardali drama — 1926), «Paxtaxon», «Yangi odam», «Sayil va töy» (1936—37), «Til bilğon narsa», «Toy» pyesalari bor. U «Gulyor» (1923), «Çin Temir botir», «Ketmon çopti», «Qora kunlar» (1927), «Yangi rözğor erlari» (1933—34), «Çin Temir» (1924), «Yoşlar endi berilmas» (1926), «Vannayça» dostonlarini yozgan. Özbek musiqa madaniyati tarixida u musiqiy sahnaviy asarlar muallifi, milliy musiqa namunalari töplovçisi hamda tadqiqotçisi sifatida tanilgan. Ğ.Z. va uning safdoşlari (Fitrat, V.Uspenskiy, Elbek) jon-bozligi tufayli uyuştirilgan ilk musiqiy-folklor ekspeditsiyalari natijasida musiqa merosini töplaş va örganiş tizimiga asos solindi: 1920-y. lar boşida Buxo-roda Tanbur çiziğining nusxasi topilLi, 1923 — 24 y.larda Buxoro Şaşmaqom», 1925 y.da Ş.Şoumarovdan Toşkent-Farğona maqom yöllari ilk bor notaga yozib olindi. Elbek bilan Farğonaga uyuşti-rilgan ekspeditsiya natijalari asosida milliy musiqiy folklorning birinçi (garçand nota yozu-visiz bajarilgan bölsa-da) tizimli naşri — «Aşulalar» töplami tayyorlandi.

    Sirojiddin Ahmedov, Saida Qosimxöjayeva.

    Asl matn (kirill, PDF'dagidek)

    ҒУЛОМ ЗАФАРИЙ (1889 - Тошкент ш. — 1938.4.12) — шоир, актёр ва драматург. Миллий мусиқали драма жанри асосчиси. Хўжа Аҳмад ва Кўкалдош мадрасаларида таълим олган (1912). Ўш ш.да усули жадид мактабини очган (1912—14). «Турон» жамияти, 1916—21 й.ларда шу номли театрда актёр ва драматург (1914). «Иш-чилар дунёси» жур.да бўлим мудири (1917— 18). «Турон» труппаси таркибида Оқтўба фронтида бўлган, «Турк РОСТА» газ.да мудир (1920—21). бухоро мусиқа техникумида директор (1921—23), Маориф комиссарлиги «Билим кенгаши»нинг санъат шўросига раис (1923—24), «Учқун» мактабида муаллим, Ўзбек давлат киносида директор муовини, Тошкент мусиқа техникумида директор (1926). Термиз муаллимлар тайёрлаш курсида мудир (1927), Самарқанд мусиқа ва хореография санъати ин-ти директори муовини (1929 — 31). 1932 й.да ГПУ томонидан миллатчиликда гумон қилиниб, 3 й.га қамалиб, ,1936 й.да қайтиб келган. 1937 й. 29 окт.да иккинчи бор қамоққа олиниб, 1937 й. дек.да (далилсиз) отишга ҳукм қилинган. 1957 й.да оқланган. 1913— 26 й.лар давомида 10 дан ортиқ мусиқий саҳнавий асар яратиб («Эрк болалари», «Бинафша», «Ҳалима» ва б.), уларни «опера» ёки «опе-рача» деб атаган. Унинг «Баҳор», «Бинафша», «Қуён», «Раҳимли шогирд», «Мозорликда», «Эрк болалари», «Тилак», «Татимбой ота» (1 пардали «кичик опералар»), «Ҳали-ма» (4 пардали мусиқали драма, 1918— 21), «Бузуқлик армуғони» (3 пардали драма — 1926), «Пахтахон», «Янги одам», «Сайил ва тўй» (1936—37), «Тил билғон нарса», «Той» пьесалари бор. У «Гулёр» (1923), «Чин Темир ботир», «Кетмон чопти», «Қора кунлар» (1927), «Янги рўзғор эрлари» (1933—34), «Чин Темир» (1924), «Ёшлар энди берилмас» (1926), «Ваннайча» достонларини ёзган. Ўзбек мусиқа маданияти тарихида у мусиқий саҳнавий асарлар муаллифи, миллий мусиқа намуналари тўпловчиси ҳамда тадқиқотчиси сифатида танилган. Ғ.З. ва унинг сафдошлари (Фитрат, В.Успенский, Элбек) жон-бозлиги туфайли уюштирилган илк мусиқий-фольклор экспедициялари натижасида мусиқа меросини тўплаш ва ўрганиш тизимига асос солинди: 1920-й. лар бошида Бухо-рода Танбур чизиғининг нусхаси топилЛи, 1923 — 24 й.ларда Бухоро Шашмақом», 1925 й.да Ш.Шоумаровдан Тошкент-Фарғона мақом йўллари илк бор нотага ёзиб олинди. Элбек билан Фарғонага уюшти-рилган экспедиция натижалари асосида миллий мусиқий фольклорнинг биринчи (гарчанд нота ёзу-висиз бажарилган бўлса-да) тизимли нашри — «Ашулалар» тўплами тайёрланди.

    Сирожиддин Аҳмедов, Саида Қосимхўжаева.

    Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.