Ğumbak
Manba: ÖzME, 11-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 49–50-b. — ziyouz.com
Ğumbak — haşarotlarning töliq özgariş bilan rivojlanişidagi bosqiç. Ğ. oziqlanmaydi, odatda harakatsiz, biroq uning içida juda çuqur özgarişlar yuz berişi tufayli liçinka organlari qayta şakllanib, yetuk forma — imago vujudga keladi. Ğ.ning 3 xili mavjud: erkin (oçiq), yopiq, yaşirin (soxta pillali). Erkin Ğ.ning oyoq, möylov va qanotlari tanasiga yopişmasdan, faqat jips yiğilib turadi; voyaga yetgan haşarotga öxşaydi (mas, qönğizlar, pardaqanotlilar, törqanotlilar va ba'zi ikkiqanotlilar). Buloqçilar va tuyaböyinlarning Ğ.lari faol hara-katlanadi. Yopiq Ğ.da möylov, oyoq va qanotlar tullaş bezlari ajratgan suyuqlikdan vujudga kelgan umumiy qoplam — tiğiz kutikula tufayli tanaga yopişib turadi (köpgina kapalaklar, bargxör qönğizlar va ikkiqanotlilar). Ularning Ğ.lari erkin Ğ.ka nisbatan kam harakat. Ya ş i -r i n Ğ.da oxirgi tullaş terisi taşlanmaydi va undan soxta pilla vujudga kelib, Ğ.ni qoplab turadi. Bu qoplamdan liçinka körinmaydi (köpgina ikkiqanotlilar). Liçin-kaning Ğ.ka aylanişi odatda pana joylar (tuproq, örmon töşamasi, pöstloq osti, yoğoç)da, kamdan-kam oçiq yerlar (pöstloq usti, barg va b.)da yuz beradi.
Ğ.lik davri köpçilik zararkunandalarning qişlovçi bosqiçidir. Profilaktik qarşi kuraş tadbirlarini haşarotlarning qişlovçi şakli — Ğ.ni yöq qiliş uçun qöllaş yaxşi samara beradi.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ҒУМБАК — ҳашаротларнинг тўлиқ ўзгариш билан ривожланишидаги босқич. Ғ. озиқланмайди, одатда ҳаракатсиз, бироқ унинг ичида жуда чуқур ўзгаришлар юз бериши туфайли личинка органлари қайта шаклланиб, етук форма — имаго вужудга келади. Ғ.нинг 3 хили мавжуд: эркин (очиқ), ёпиқ, яширин (сохта пиллали). Эркин Ғ.нинг оёқ, мўйлов ва қанотлари танасига ёпишмасдан, фақат жипс йиғилиб туради; вояга етган ҳашаротга ўхшайди (мас, қўнғизлар, пардақанотлилар, тўрқанотлилар ва баъзи иккиқанотлилар). Булоқчилар ва туябўйинларнинг Ғ.лари фаол ҳара-катланади. Ёпиқ Ғ.да мўйлов, оёқ ва қанотлар туллаш безлари ажратган суюқликдан вужудга келган умумий қоплам — тиғиз кутикула туфайли танага ёпишиб туради (кўпгина капалаклар, баргхўр қўнғизлар ва иккиқанотлилар). Уларнинг Ғ.лари эркин Ғ.ка нисбатан кам ҳаракат. Я ш и -р и н Ғ.да охирги туллаш териси ташланмайди ва ундан сохта пилла вужудга келиб, Ғ.ни қоплаб туради. Бу қопламдан личинка кўринмайди (кўпгина иккиқанотлилар). Личин-канинг Ғ.ка айланиши одатда пана жойлар (тупроқ, ўрмон тўшамаси, пўстлоқ ости, ёғоч)да, камдан-кам очиқ ерлар (пўстлоқ усти, барг ва б.)да юз беради.
Ғ.лик даври кўпчилик зараркунандаларнинг қишловчи босқичидир. Профилактик қарши кураш тадбирларини ҳашаротларнинг қишловчи шакли — Ғ.ни йўқ қилиш учун қўллаш яхши самара беради.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.