Ğurak
Manba: ÖzME, 11-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 51-b. — ziyouz.com
Ğurak ĞURAK, Gurek (7-a. oxiri — taxm. 737) — Suğd ixşidi (podşosi) (710—737) va arablarga qarşi köta-rilgan qözğolon rahbari. Tarxunş birodari. Qutayba ibn Muslim ra.h-barligidagi arab qöşini bilan Katta-qörğon yaqinidagi Arbinjon mavzeida şiddatli jang qilgan (712). Suğdiylar Samarqandga çekinişga majbur bölişgan. Ğ. Şoş podşosi, turklar xoqoni va Farğona ixşidiga elçilar yuborib, yordam söragan. Ammo Qutayba Ğ.ka yordamga kelayotgan turk xoqonining qöşiniga qöqqisdan hujum qilib tor-mor keltirgan va Samarqandni qamal qilgan. Bir oylik qamaldan söng Samarqand taslim bölgan. Ğ. bilan Qutayba örtasida sulhtuzilgan. Unga köra, Ğ. arablarga bir yöla 2 ming, yiliga esa 200 ming dirham hisobida xiroj tölaşi, 30 ming nafar odam beri-şi, şaharda birorta ham askar saqlamaslik, içki şaharni böşatib, unda minbari bilan masjid bino qili-şi, otaşparastlik ibodatxonasini buzib, butlarini topşiriş kabi şartlarni bajarişi lozim bölgan. Bularning evaziga Qutayba Ğ.ni samarqand, Keş va Nahşabga hokim etib tayinlaydi. Şunday qilib, u arablarga mute noib bölib qoladi. 720 y. Suğd aholisi arab istiloçilariga qarşi qözğolon kötargan, unga Ğ. va Panjikent hokimi Devaşşiç boşçilik qilgan. Ğ. Xitoy imperatoriga xat yozib harbiy yordam söragan, biroq yordam kelmagan. Xuroson noibi Sa'id Xaraşiy boş bölgan arablar qöşini qözğolonni bostiriş uçun köp kuç sarflagan. Sa'id Xaraşiyning qözğolonçilar bilan olib borgan muzokaralari natijasida Ğ. boşliq suğd zodagonlarining bir qismi arablar tomonga ötgan. Kuçlar bölinib ketgaç, Xöjanddagi jangda qözgolon-çilar yengilgan. Sulh tuzilgaç, katta mablağ evaziga omon qolgan. 400 sav-dogardan taşqari, deyarli barça qözğolonçilar xiyonatkorona qirib taşlangan. Taxminlarga köra, Ğ. arablarga qarşi yurişlarning birida halok bölgan.
Manba: Istoriya atTabari, T., 1987. Ad.: Samarqand tarixi, 1-j., T.. 1971.
Mahfuza Alimova.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ҒУРАК, Гурек (7-а. охири — тахм. 737) — Суғд ихшиди (подшоси) (710—737) ва арабларга қарши кўта-рилган қўзғолон раҳбари. Тархунш биродари. Қутайба ибн Муслим ра.ҳ-барлигидаги араб қўшини билан Катта-қўрғон яқинидаги Арбинжон мавзеида шиддатли жанг қилган (712). Суғдийлар Самарқандга чекинишга мажбур бўлишган. Ғ. Шош подшоси, турклар хоқони ва Фарғона ихшидига элчилар юбориб, ёрдам сўраган. Аммо Қутайба Ғ.ка ёрдамга келаётган турк хоқонининг қўшинига қўққисдан ҳужум қилиб тор-мор келтирган ва Самарқандни қамал қилган. Бир ойлик қамалдан сўнг Самарқанд таслим бўлган. Ғ. билан Қутайба ўртасида сулҳтузилган. Унга кўра, Ғ. арабларга бир йўла 2 минг, йилига эса 200 минг дирҳам ҳисобида хирож тўлаши, 30 минг нафар одам бери-ши, шаҳарда бирорта ҳам аскар сақламаслик, ички шаҳарни бўшатиб, унда минбари билан масжид бино қили-ши, оташпарастлик ибодатхонасини бузиб, бутларини топшириш каби шартларни бажариши лозим бўлган. Буларнинг эвазига Қутайба Ғ.ни самарқанд, Кеш ва Наҳшабга ҳоким этиб тайинлайди. Шундай қилиб, у арабларга муте ноиб бўлиб қолади. 720 й. Суғд аҳолиси араб истилочиларига қарши қўзғолон кўтарган, унга Ғ. ва Панжикент ҳокими Девашшич бошчилик қилган. Ғ. Хитой императорига хат ёзиб ҳарбий ёрдам сўраган, бироқ ёрдам келмаган. Хуросон ноиби Саъид Хараший бош бўлган араблар қўшини қўзғолонни бостириш учун кўп куч сарфлаган. Саъид Харашийнинг қўзғолончилар билан олиб борган музокаралари натижасида Ғ. бошлиқ суғд зодагонларининг бир қисми араблар томонга ўтган. Кучлар бўлиниб кетгач, Хўжанддаги жангда қўзголон-чилар енгилган. Сулҳ тузилгач, катта маблағ эвазига омон қолган. 400 сав-догардан ташқари, деярли барча қўзғолончилар хиёнаткорона қириб ташланган. Тахминларга кўра, Ғ. арабларга қарши юришларнинг бирида ҳалок бўлган.
Манба: История атТабари, Т., 1987. Ад.: Самарқанд тарихи, 1-ж., Т.. 1971.
Маҳфуза Алимова.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.