Gurlan tumani
Manba: ÖzME, 3-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 509–510-b. — ziyouz.com
Gurlan tumani - Xorazm viloyatidagi tuman. 1926 y. 29 sent.da taşkil etilgan. Jan.da viloyatning Şovot tumani, jan.-şarqda Urganç, Yangibozor tumanlari va şim.-şarqda Qoraqalpoğiston Respublikasi, jan.- ğarbda Turkmaniston b-n çegaradoş. Mayd. 0,45 ming km2. Aholisi 111,9 ming kişi (2002). G.t.da 1 şaharça (Gurlan), 11 qişloq fuqarolari yiğini (Birlaşgan, Vazir, Guliston, Dehqonobod, Dösimbiy, Olğa, Saxtiyon, Xizireli, Şolikor, Eşimjiyron, Özbekistan) bor. Markazi — Gurlan şaharçasi. Tabiati. Relyefi bir oz past-baland tekislikdan iborat bölib, şim.-ğarbga qiyaroq. Iqlimi kontinental. Iyulning örtaça t-ra-4 si 26—28°, yanv. niki , —6°. Yillik örtaça yoğin 100 mm. Vegetatsiya davri 180—200 kun. Tumanning şim. va şim.-şarqidan Amudaryo ötadi. Tuman ekinzorlari Qiliçboyarna, Qiyotqönğirot, Daryoliq, Asyop, Töqsonarna, Nukusyop, Xizirliyop. Yangiyop, Olğayop, Savoyop kabi kanal va ariqlardan suğoriladi. Tuproği allyuvial, ötloqi-botqoq va şörxok tuproq. Tuman hududida kiçikroq qumliklar xam bor. Yovvoyi ösimliklardan oqboş, yantoq, şöra, peçak, qamiş, yakan va b. usadi. Yovvoyi hayvonlardan çiyaböri, börsiq, quyon, qobon, ondatra, parrandalardan tustovuq, ördaklar uçraydi. Aholisi, asosan özbeklar, şuningdek, rus, tatar, qozoq, koreys va b. millat vakillari ham bor. 1 km2 ga 249 kişi töğri keladi (2002). Şaharliklar 24,0 ming, qişloq aholisi 87,9 ming kişi. Xöjaligi. G.t. asosan q.x.ga ixtisoslaşgan. Paxta tozalaş zdi, bosmaxona, xalq iste'moli mollari va poyabzal f-kalari, mahalliy sanoat korxonasi, «Gurlan» töqimaçilik majmuasi mavjud. Kalava ip, gazlama, trikotaj gazlama va tayyor trikotaj kiyimlar işlab çikarilmoqda. Tumanda 350 xususiy va kiçik korxona va 9 aksiyadorlik jamiyati bor. Q.x.da suğoriladigan yerlar 28,9 ming ga, ekinzorlar 25,2 ming ga, şundan 12,3 ming ga paxta 1,6 ming ga şoli, 3,1 ming ga ğalla ekinlari, 513 ga sabzavot-poliz ekinlari, 182 ga makkajöxori b-n band. G.t.da 12 şirkat xöjaligi, 535 dehqon-fermer xöjaligi va b. xöjaliklar bor (2002). Tuman jamoa va şaxsiy xöjaliklarida 36,9 ming qoramol, 6,1 ming köy va eçki, 104,7 ming parranda boqilmoqda (2002). 2001/2002 öquv yilida 43 umumiy ta'lim maktabida 26,4 ming öquvçi, 4 litseyda 837 öquvçi ta'lim oldi. 40 jamoat va bolalar kutubxonasi, 15 madaniyat uyi, 495 örinli 4 kasalxona va dispanser, 13 ambulatoriya, 11 qişloq vraçlik punkti bölib, ularda 293 vraç, 1021 örta ma'lumotli tibbiy xodim işlaydi. 1931 yildan «Gurlan hayoti» tuman gaz. çiqadi (adadi 2500 dan ziyod).
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ГУРЛАН ТУМАНИ - Хоразм вилоятидаги туман. 1926 й. 29 сент.да ташкил этилган. Жан.да вилоятнинг Шовот тумани, жан.-шарқда Урганч, Янгибозор туманлари ва шим.-шарқда Қорақалпоғистон Республикаси, жан.- ғарбда Туркманистон б-н чегарадош. Майд. 0,45 минг км2. Аҳолиси 111,9 минг киши (2002). Г.т.да 1 шаҳарча (Гурлан), 11 қишлоқ фуқаролари йиғини (Бирлашган, Вазир, Гулистон, Деҳқонобод, Дўсимбий, Олға, Сахтиён, Хизирэли, Шоликор, Эшимжийрон, Ўзбекистан) бор. Маркази — Гурлан шаҳарчаси. Табиати. Рельефи бир оз паст-баланд текисликдан иборат бўлиб, шим.-ғарбга қияроқ. Иқлими континентал. Июлнинг ўртача т-ра-4 си 26—28°, янв. ники , —6°. Йиллик ўртача ёғин 100 мм. Вегетация даври 180—200 кун. Туманнинг шим. ва шим.-шарқидан Амударё ўтади. Туман экинзорлари Қиличбойарна, Қиётқўнғирот, Дарёлиқ, Асёп, Тўқсонарна, Нукусёп, Хизирлиёп. Янгиёп, Олғаёп, Савоёп каби канал ва ариқлардан суғорилади. Тупроғи аллювиал, ўтлоқи-ботқоқ ва шўрхок тупроқ. Туман ҳудудида кичикроқ қумликлар хам бор. Ёввойи ўсимликлардан оқбош, янтоқ, шўра, печак, қамиш, якан ва б. усади. Ёввойи ҳайвонлардан чиябўри, бўрсиқ, қуён, қобон, ондатра, паррандалардан тустовуқ, ўрдаклар учрайди. Аҳолиси, асосан ўзбеклар, шунингдек, рус, татар, қозоқ, корейс ва б. миллат вакиллари ҳам бор. 1 км2 га 249 киши тўғри келади (2002). Шаҳарликлар 24,0 минг, қишлоқ аҳолиси 87,9 минг киши. Хўжалиги. Г.т. асосан қ.х.га ихтисослашган. Пахта тозалаш зди, босмахона, халқ истеъмоли моллари ва пойабзал ф-калари, маҳаллий саноат корхонаси, «Гурлан» тўқимачилик мажмуаси мавжуд. Калава ип, газлама, трикотаж газлама ва тайёр трикотаж кийимлар ишлаб чикарилмоқда. Туманда 350 хусусий ва кичик корхона ва 9 акциядорлик жамияти бор. Қ.х.да суғориладиган ерлар 28,9 минг га, экинзорлар 25,2 минг га, шундан 12,3 минг га пахта 1,6 минг га шоли, 3,1 минг га ғалла экинлари, 513 га сабзавот-полиз экинлари, 182 га маккажўхори б-н банд. Г.т.да 12 ширкат хўжалиги, 535 деҳқон-фермер хўжалиги ва б. хўжаликлар бор (2002). Туман жамоа ва шахсий хўжаликларида 36,9 минг қорамол, 6,1 минг кўй ва эчки, 104,7 минг парранда боқилмоқда (2002). 2001/2002 ўқув йилида 43 умумий таълим мактабида 26,4 минг ўқувчи, 4 лицейда 837 ўқувчи таълим олди. 40 жамоат ва болалар кутубхонаси, 15 маданият уйи, 495 ўринли 4 касалхона ва диспансер, 13 амбулатория, 11 қишлоқ врачлик пункти бўлиб, уларда 293 врач, 1021 ўрта маълумотли тиббий ходим ишлайди. 1931 йилдан «Гурлан ҳаёти» туман газ. чиқади (адади 2500 дан зиёд).
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.