Gusçilar harakati
Manba: ÖzME, 3-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 512–513-b. — ziyouz.com
Gusçilar harakati (1419-37) -çex xalqining katolik çerkoviga, mulkdorlar zulmi va nemis zöravonligiga karşi kuraşi. Gus Yanning ötga taşlab öldirilişi Çexiyada ommaviy norozilikni avj oldirdi. 1419 y. xalq tarğibotçilari — gusçilardan Mikulaş, Yan Çapek va b.ning çaqiriği b-n minglab dehqonlar Tabor, Oreb, Beranek toğlarida yiğilib, özlarini gusçilar deb ataşdi. 1419 y. 30 iyulda Praga ş. kambağallarining Yan Jelivskiy boşçiligida kötarilgan isyoni, qurolli kuraşning boşlanişi bölib, butun Çexiyaga yoyildi. Çexiya ikki duşman lagerga — oliy ruhoniylar, çex panlari, nemis zodagonlari va quyi dvoryanlarning bir qismidan iborat mulkdor katoliklarga va gusçilarga bölindi. Gusçilarda mö'tadil va radikal ikki qanot paydo böldi. Panlar, ritsarlar, örta ruhoniylar, boy hunarmandlar, çex ziyolilaridan iborat mö'tadil gusçilar — çaşniklar çerkov yerlarini davlat ixtiyoriga ötkaziş, mustaqil çex milliy çerkovini taşkil etiş va çerkovni isloh qiliş harakatidan nariga ötmadilar. Dehqonlar va şaharlik fuqarolarning keng tabaqasi, ruhoniylar, mayda dvoryanlarning bir qismi va hunarmandlardan iborat radikal qanot — taboritlar jamiyati çerkovni isloh qiliş, xususiy mulkni va mulkdorlarga berilgan imtiyozlarni bekor qiliş tarafdori edi. Keyinçalik çaşniklar sotqinlik qilib, katoliklarga qöşilib ketdilar. Taboritlar yengilganiga qaramay katolik çerkoviga zarba berildi, dehqonlar krepostnoylik asoratiga tuşişdan ikkinçi marta qutulib qoldi.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ГУСЧИЛАР ҲАРАКАТИ (1419-37) -чех халқининг католик черковига, мулкдорлар зулми ва немис зўравонлигига карши кураши. Гус Яннинг ўтга ташлаб ўлдирилиши Чехияда оммавий норозиликни авж олдирди. 1419 й. халқ тарғиботчилари — гусчилардан Микулаш, Ян Чапек ва б.нинг чақириғи б-н минглаб деҳқонлар Табор, Ореб, Беранек тоғларида йиғилиб, ўзларини гусчилар деб аташди. 1419 й. 30 июлда Прага ш. камбағалларининг Ян Желивский бошчилигида кўтарилган исёни, қуролли курашнинг бошланиши бўлиб, бутун Чехияга ёйилди. Чехия икки душман лагерга — олий руҳонийлар, чех панлари, немис зодагонлари ва қуйи дворянларнинг бир қисмидан иборат мулкдор католикларга ва гусчиларга бўлинди. Гусчиларда мўътадил ва радикал икки қанот пайдо бўлди. Панлар, рицарлар, ўрта руҳонийлар, бой ҳунармандлар, чех зиёлиларидан иборат мўътадил гусчилар — чашниклар черков ерларини давлат ихтиёрига ўтказиш, мустақил чех миллий черковини ташкил этиш ва черковни ислоҳ қилиш ҳаракатидан нарига ўтмадилар. Деҳқонлар ва шаҳарлик фуқароларнинг кенг табақаси, руҳонийлар, майда дворянларнинг бир қисми ва ҳунармандлардан иборат радикал қанот — таборитлар жамияти черковни ислоҳ қилиш, хусусий мулкни ва мулкдорларга берилган имтиёзларни бекор қилиш тарафдори эди. Кейинчалик чашниклар сотқинлик қилиб, католикларга қўшилиб кетдилар. Таборитлар енгилганига қарамай католик черковига зарба берилди, деҳқонлар крепостнойлик асоратига тушишдан иккинчи марта қутулиб қолди.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.