Guttaperça
Manba: ÖzME, 3-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 513-b. — ziyouz.com
Guttaperça (ing. guttapercha, malayya tilida getah — smola va pertja — şu smolani ajratib çikaradigan daraxtning, şuningdek, Sumatra o.ning bir nomi) — asosan tropik ösimliklar şirasidan olinadigan kauçuksimon modda. Mol. m. 2000—2500. Ziçligi 940-960 kg/ m3, suyuklaniş t-rasi 64—74°. G. oqiş-kulrang yoki sarğiş-jigarrang çarmsimon modda. Toza G. — gutta (C5H8) p transpoliizopren (90% gaça) smola, oqsillar, tuzlar va suvdan iborat yuqori molekulali birikma. Beresklet va evkommiya ösimliklaridan olinadi. G. spirt va atsetonda erimaydi, benzol, benzin, uglerod sulfidda, xloroformda eriydi. 50—70° da yumşab plastik va yopişqoq yelimsimon holatga keladi. Oltingugurt ta'sirida kauçuk singari vulkanlanadi, suv ötkazmaydi, elektroizolyatsion xossasi yuqori. Suv osti kabellari uçun himoya materiali sifatida işlatiladi.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ГУТТАПЕРЧА (инг. guttapercha, малайя тилида getah — смола ва pertja — шу смолани ажратиб чикарадиган дарахтнинг, шунингдек, Суматра о.нинг бир номи) — асосан тропик ўсимликлар ширасидан олинадиган каучуксимон модда. Мол. м. 2000—2500. Зичлиги 940-960 кг/ м3, суюкланиш т-раси 64—74°. Г. оқиш-кулранг ёки сарғиш-жигарранг чармсимон модда. Тоза Г. — гутта (С5Н8) п трансполиизопрен (90% гача) смола, оқсиллар, тузлар ва сувдан иборат юқори молекулали бирикма. Бересклет ва эвкоммия ўсимликларидан олинади. Г. спирт ва ацетонда эримайди, бензол, бензин, углерод сульфидда, хлороформда эрийди. 50—70° да юмшаб пластик ва ёпишқоқ елимсимон ҳолатга келади. Олтингугурт таъсирида каучук сингари вулканланади, сув ўтказмайди, электроизоляцион хоссаси юқори. Сув ости кабеллари учун ҳимоя материали сифатида ишлатилади.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.