Gyuygens
Manba: ÖzME, 3-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 517–518-b. — ziyouz.com
Gyuygens - FRENEL PRINSIPI — tölqin optikasining asosiy prinsipi; tölqinlar (yoruğlik tölqinlari)ning tarqalişi haqidagi masalalarni yeçiş usuli. X. Gyuygens prinsipiga (1690) asosan fazoning tarqalayotgan tölqin yetib borgan har bir nuqtasi ayni şu paytda elementar sferik tölqinlar manbai deb qaraladi. Bu elementar tölqinlarni tutaştiruvçi urinma egri çiziq tölqinning yangi fronti hisoblanadi. Bu prinsip tölqinlarning tarqalişini aniqlaydi, lekin difraksiya hodisasini tuşuntirib bera olmaydi. Bu kamçilikni O. J. Frenel 1818 y.da bartaraf qildi. U tölqinlarning amplituda va fazalarini hisobga olib, Gyuygens prinsipini elementar tölqinlarning kogerentligi va interferensiyasi töğrisidagi tuşunça b-n töldirdi. S sirt tölqin frontining ma'lum bir vaqtdagi tasviri bölsa, R nuqtadagi tebranişlarni aniqlaş uçun S sirtning barça elementlaridan R nuqtaga yetib keluvçi tebranişlarni qöşiş kerak. AS elementidan R nuqtaga yetib keluvçi tebranişlar amplitudasi şu element ölçovlarining kattaligiga, g masofaga va a burçak kattaligiga boğliq böladi. Bu ikki prinsip birgalikda G.— F. p. deyiladi. G.— F. p.ni G. R. Kirxgof 1882 y.da matematik jihatdan asoslab berdi. G.— F. p. optikaning asosiy prinsiplaridan biri; uning yordamida difraksiya hodisasi b-n boğliq köpgina masalalar hal qilinadi.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ГЮЙГЕНС - ФРЕНЕЛЬ ПРИНЦИПИ — тўлқин оптикасининг асосий принципи; тўлқинлар (ёруғлик тўлқинлари)нинг тарқалиши ҳақидаги масалаларни ечиш усули. X. Гюйгенс принципига (1690) асосан фазонинг тарқалаётган тўлқин етиб борган ҳар бир нуқтаси айни шу пайтда элементар сферик тўлқинлар манбаи деб қаралади. Бу элементар тўлқинларни туташтирувчи уринма эгри чизиқ тўлқиннинг янги фронти ҳисобланади. Бу принцип тўлқинларнинг тарқалишини аниқлайди, лекин дифракция ҳодисасини тушунтириб бера олмайди. Бу камчиликни О. Ж. Френель 1818 й.да бартараф қилди. У тўлқинларнинг амплитуда ва фазаларини ҳисобга олиб, Гюйгенс принципини элементар тўлқинларнинг когерентлиги ва интерференцияси тўғрисидаги тушунча б-н тўлдирди. S сирт тўлқин фронтининг маълум бир вақтдаги тасвири бўлса, Р нуқтадаги тебранишларни аниқлаш учун S сиртнинг барча элементларидан Р нуқтага етиб келувчи тебранишларни қўшиш керак. AS элементидан Р нуқтага етиб келувчи тебранишлар амплитудаси шу элемент ўлчовларининг катталигига, г масофага ва а бурчак катталигига боғлиқ бўлади. Бу икки принцип биргаликда Г.— Ф. п. дейилади. Г.— Ф. п.ни Г. Р. Кирхгоф 1882 й.да математик жиҳатдан асослаб берди. Г.— Ф. п. оптиканинг асосий принципларидан бири; унинг ёрдамида дифракция ҳодисаси б-н боғлиқ кўпгина масалалар ҳал қилинади.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.