Hadya
Manba: ÖzME, 11-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 16-b. — ziyouz.com
Hadya (fuqarolik huquqida) — bir şaxsning öz mulkini 2-şaxsga bepul berişi haqidagi şartnoma. Özbekiston Respublikasida qonun böyiça biron bir şaxsga aşyoni yoki mulk huquqini tekinga berişni yoki biron-bir şaxsni mulkiy majburiyatdan ozod etişni va'da qiliş (H. etişni va'da qiliş), agar va'da tegişli şaklda berilgan bölsa va kelajakda aniq şaxsga aşyo yoki mulkiy huquqni tekinga beriş yoki uni mul-kiy majburiyatdan ozod qiliş maq-sadi aniq körinib turgan bölsa, H. şartnomasi deb tan olinadi. Aşyo, mulk huquqi yoki mulkiy majburiyatdan ozod qiliş şaklida H. narsasini aniq körsatmasdan özining mol-mulkini yoki mol-mulkning bir qis-mini H. etişni va'da qiliş öz-özidan haqiqiy emas. H.ni hadya oluvçiga H. qiluvçining vafotidan keyin topşirişni nazarda tutuvçi şartnoma ham haqiqiy bölmaydi.
H. qiliş, ayni paytda H.ni hadya oluvçiga topşiriş (oddiy sovğa tarzida) oğzaki yoki huquqni belgilaydigan hujjatlarni taqdim etiş yöli bilan yozma şaklda amalga oşi-riladi. Köçmas mulk va avtomoto-transport vositalarini H. qiliş şartnomasi notarial tasdiqlanişi va davlat röyxatidan ötkazilişi lozim.
Umumfoydali maqsadlarda qilingan H. xayr-ehson hisoblanadi. Xayr-ehson fuqarolarga, davolaş, tarbiya, ijtimoiy himoya, xayriya, ilmiy va öquv muassasalariga, fondlarga, muzeylar va b. madaniyat maskanlariga, jamoat birlaşmalari va b. fuqa-rolik huquqi subyektlariga qilinişi mumkin. Xayr-ehson qiluvçi mol-mulkni fuqaroga xayr-ehson qilganida bu mol-mulkdan ma'lum bir maqsadda foydalanişni şart qilib qöyişi lozim. H. bilan boğliq huquqiy meyorlar Özbekiston Respublikasining FKda belgilangan (502— 511-moddalar).
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ҲАДЯ (фуқаролик ҳуқуқида) — бир шахснинг ўз мулкини 2-шахсга бепул бериши ҳақидаги шартнома. Ўзбекистон Республикасида қонун бўйича бирон бир шахсга ашёни ёки мулк ҳуқуқини текинга беришни ёки бирон-бир шахсни мулкий мажбуриятдан озод этишни ваъда қилиш (Ҳ. этишни ваъда қилиш), агар ваъда тегишли шаклда берилган бўлса ва келажакда аниқ шахсга ашё ёки мулкий ҳуқуқни текинга бериш ёки уни мул-кий мажбуриятдан озод қилиш мақ-сади аниқ кўриниб турган бўлса, Ҳ. шартномаси деб тан олинади. Ашё, мулк ҳуқуқи ёки мулкий мажбуриятдан озод қилиш шаклида Ҳ. нарсасини аниқ кўрсатмасдан ўзининг мол-мулкини ёки мол-мулкнинг бир қис-мини Ҳ. этишни ваъда қилиш ўз-ўзидан ҳақиқий эмас. Ҳ.ни ҳадя олувчига Ҳ. қилувчининг вафотидан кейин топширишни назарда тутувчи шартнома ҳам ҳақиқий бўлмайди.
Ҳ. қилиш, айни пайтда Ҳ.ни ҳадя олувчига топшириш (оддий совға тарзида) оғзаки ёки ҳуқуқни белгилайдиган ҳужжатларни тақдим этиш йўли билан ёзма шаклда амалга оши-рилади. Кўчмас мулк ва автомото-транспорт воситаларини Ҳ. қилиш шартномаси нотариал тасдиқланиши ва давлат рўйхатидан ўтказилиши лозим.
Умумфойдали мақсадларда қилинган Ҳ. хайр-эҳсон ҳисобланади. Хайр-эҳсон фуқароларга, даволаш, тарбия, ижтимоий ҳимоя, хайрия, илмий ва ўқув муассасаларига, фондларга, музейлар ва б. маданият масканларига, жамоат бирлашмалари ва б. фуқа-ролик ҳуқуқи субъектларига қилиниши мумкин. Хайр-эҳсон қилувчи мол-мулкни фуқарога хайр-эҳсон қилганида бу мол-мулкдан маълум бир мақсадда фойдаланишни шарт қилиб қўйиши лозим. Ҳ. билан боғлиқ ҳуқуқий меъёрлар Ўзбекистон Республикасининг ФКда белгиланган (502— 511-моддалар).
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.