Haj

Haj (arab. — ziyorat) — islomning 5 asosiy ruknidan biri. H. qiliş es-huşi butun, soğlom, baloğat yoşiga yetgan va oilasi nafaqasidan taşqari safar xarajatlariga kifoya qilgudek mablaği bölgan har bir musulmonga (umrida bir marta) farz qilingan. H. qiluvçi kişilar miyqot (ehromni boğlaş uçun oldindan belgilab qöyilgan maxsus joy) dan boşlab tozalanib, soçlarini olib yoki qisqartirib Makkaga boriş uçun hozirlik köradilar. Söngra ehromga kirib 2 rakaat namoz öqiladi. H.da Ka'ba 7 marta tavof qilinadi. Ziyo-ratçilar hajar al-asvad (qora toş)ni öpib, keyin Safo va Marva tepaliklari orasida 7 marta yuguradilar, söngra zamzam suvidan içadilar. Arafa kuni (zul-hijja oyining 9-kuni) H.ning asosiy marosimi — Arafot vodiysi va togida turiş (vuquf) boşlanadi. Ziyoratçilar u yerda xutba eşitadilar, ibodat qila-dilar va namoz öqiydilar. Bu turiş kun botgunça davom etadi. Söngra hojilar Muzdalifa vodiysiga yöl oladilar. U yerda tongga qadar ibodat bilan maşğul bölinadi. Zul-hijja oyining 10-kuni (qurbon hayiti) dan boşlab 3—4 kun Mino vodiysida şaytonlarga toş otiladi va jonliq söyib qurbonlik qilinadi. Madinaga borib Muhammad (sav) qabrini ziyo-rat qiliş ham H. vaqtida bajariladigan amalga aylangan. Bir kişi boşqa odam uçun H. arkonlarini ado etişi ham mumkin. Bu hajji badal deb ataladi. Vafot etgan odam hamda moddiy ta'minlangan, ammo salomatligi yoki qariligi tufayli H. ziyoratiga bora olmaydiganlar uçun hajji badal qiliş mumkin böladi.

Hadisga köra, H. qilişning asosiy qoidalari Muhammad (sav) tomo-nidan 632 y. «Vidolaşuv H.i» (Haj-jat alvado')da belgilab berilgan. Keyinçalik asosiy huquqiy mazhab namoyandalari H. ziyorati qoidalarini islom manbalari asosida bataf-sil işlab çiqqanlar.

Özbekiston mustaqillikka erişgaç, yurtimiz musulmonlariga H. amalini ado etiş uçun imkoniyatlar yaratib berildi. 1991 y.da H.ga boruvçilar 1500 kişini taşkil etgan bölsa, 2004 y.da bu raqam 4000 dan ortiqni taşkil etdi. Mustaqillik davrida 53056 kişi H. iboda-tini ado etdi (2005).