Hakamlar sudi
Manba: ÖzME, 11-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 59–60-b. — ziyouz.com
Hakamlar sudi - fuqarolar bilan fuqarolar va taşkilotlar bilan taşki-lotlar örtasida kelib çiqqan ba'zi fuqarolik huquqiy xarakterdagi ni-zolarning uçinçi şaxs yoki şaxslar (xolislar) tomonidan körilişi. Man-faatdor taraflarning fuqarolik huquqlari faqat umumyurisdiksiya sudi tomonidangina emas, balki H.s tomonidan ham himoya qilinişi mumkin. H.s nizolaşuvçilarning alohida kelişuvi bilan bir yoki bir neça (toq sonli) şaxslar tarkibida fuqarolik HUQUQiy xarakteridagi nizoni hal etiş uçun taşkil qilinadi.
Özbekiston Respublikasida H.s nizoli huquqiy munosabatlarning subyektlariga va nizoning predmetiga qarab quyidagi turlarga bölinadi:
fuqarolar örtasidagi nizolarni hal qiliş uçun tuziladigan H.s; taşkilotlar örtasidagi nizolarni hal qiliş uçun tuziladigan H.s; taşqi savdoga oid nizolarni köradigan va dengiz huquqi bilan tartibga solinadigan huquqiy munosabatlardan kelib çiqqan nizolarni hal qiliş uçun tuziladigan hakamlar sudlari.
Fuqarolar örtasidagi nizolar hakamlar (xolislar) sudi tomonidan H.s. töğrisidagi Nizomga muvofiq hal qilinadi. Bu hujjatning 1—20-moddalarida körsatilişiça, fuqarolar (mehnat va oila munosabatlariga doir nizolardan taşqari) öz örtalarida kelib çiqqan har qanday ni-zoni H.s. ning körişi uçun topşirişlari mumkin. H.s. har safar ni-zoning hamma iştirokçilarining alohida kelişuvi bilan taşkil etiladi va har qaysi taraf tomonidan baravar miqdorda saylangan bir yoki bir neça sudya tarkibida tuziladi. H.s.da işlar jamoatçilik asosida, xizmat haqi olinmasdan köriladi. H.s.ning hal qiluv qarori ixtiyoriy ravişda ijro etilmasa, tuman (şahar), tumanlararo sudi beradigan ijro varaqasiga asosan majburiy tartibda ijro qilinişi mumkin.
Xöjalik taşkilotlarining ayrim murakkab işlari böyiça bölgan ni-zolarning H.s.da körilişi maqsadga muvofiq deb topilgan. Birlaşmalar, korxonalar, taşkilotlar va muassasalar örtasidagi xöjalik ni-zolari özaro kelişuvga binoan har bir konkret iş böyiça saylanadigan H.s.ga köriş uçun topşirilişi mumkin. H.sning hal qiluv qarori çiqarilgandan söng 5 kun içida iş körilgan joydagi xöjalik sudiga saqlaş uçun topşiriladi. Birlaşmalar, korxona, taşkilot va muassasalarning rahbarlari H.s tomo-nidan aniqlangan kamçiliklarni bartaraf etiş uçun çoralar körişga va iş saqlanib turgan xöjalik sudiga bu haqda 1 oy içida ma'lumot berişga majburdirlar. H.s.da köriladigan işlar böyiça davlat boji olinmaydi.
Taşqi savdoga oid bitimlardan kelib çiqadigan nizolarni, jumladan xorijiy firmalar bilan Özbekiston Respublikasi xöjalik taşkilotlari örtasidagi nizolarni hal qiliş uçun Savdo palatasi qoşida taşqi savdo arbitraj komissiyasi taşkil etilgan. Bu komissiyaning vakolati taşqi savdo arbitraj komissiyasi töğrisidagi Nizom bilan belgilangan.
Dengiz huquqi bilan tartibga solinadigan huquqiy munosabatlardan kelib çiqadigan nizolar Özbekiston Respublikasi savdo palatasi qoşidagi dengiz arbitraj komissiyasi tomonidan köriladi. Bu komissiya Dengiz arbitraj komissiyasi haqidagi Nizomga muvofiq iş olib boradi.
Şoakbar Şorahmetov.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ҲАКАМЛАР СУДИ - фуқаролар билан фуқаролар ва ташкилотлар билан ташки-лотлар ўртасида келиб чиққан баъзи фуқаролик ҳуқуқий характердаги ни-золарнинг учинчи шахс ёки шахслар (холислар) томонидан кўрилиши. Ман-фаатдор тарафларнинг фуқаролик ҳуқуқлари фақат умумюрисдикция суди томонидангина эмас, балки Ҳ.с томонидан ҳам ҳимоя қилиниши мумкин. Ҳ.с низолашувчиларнинг алоҳида келишуви билан бир ёки бир неча (тоқ сонли) шахслар таркибида фуқаролик ҲУҚУҚий характеридаги низони ҳал этиш учун ташкил қилинади.
Ўзбекистон Республикасида Ҳ.с низоли ҳуқуқий муносабатларнинг субъектларига ва низонинг предметига қараб қуйидаги турларга бўлинади:
фуқаролар ўртасидаги низоларни ҳал қилиш учун тузиладиган Ҳ.с; ташкилотлар ўртасидаги низоларни ҳал қилиш учун тузиладиган Ҳ.с; ташқи савдога оид низоларни кўрадиган ва денгиз ҳуқуқи билан тартибга солинадиган ҳуқуқий муносабатлардан келиб чиққан низоларни ҳал қилиш учун тузиладиган ҳакамлар судлари.
Фуқаролар ўртасидаги низолар ҳакамлар (холислар) суди томонидан Ҳ.с. тўғрисидаги Низомга мувофиқ ҳал қилинади. Бу ҳужжатнинг 1—20-моддаларида кўрсатилишича, фуқаролар (меҳнат ва оила муносабатларига доир низолардан ташқари) ўз ўрталарида келиб чиққан ҳар қандай ни-зони Ҳ.с. нинг кўриши учун топширишлари мумкин. Ҳ.с. ҳар сафар ни-зонинг ҳамма иштирокчиларининг алоҳида келишуви билан ташкил этилади ва ҳар қайси тараф томонидан баравар миқдорда сайланган бир ёки бир неча судья таркибида тузилади. Ҳ.с.да ишлар жамоатчилик асосида, хизмат ҳақи олинмасдан кўрилади. Ҳ.с.нинг ҳал қилув қарори ихтиёрий равишда ижро этилмаса, туман (шаҳар), туманлараро суди берадиган ижро варақасига асосан мажбурий тартибда ижро қилиниши мумкин.
Хўжалик ташкилотларининг айрим мураккаб ишлари бўйича бўлган ни-золарнинг Ҳ.с.да кўрилиши мақсадга мувофиқ деб топилган. Бирлашмалар, корхоналар, ташкилотлар ва муассасалар ўртасидаги хўжалик ни-золари ўзаро келишувга биноан ҳар бир конкрет иш бўйича сайланадиган Ҳ.с.га кўриш учун топширилиши мумкин. Ҳ.снинг ҳал қилув қарори чиқарилгандан сўнг 5 кун ичида иш кўрилган жойдаги хўжалик судига сақлаш учун топширилади. Бирлашмалар, корхона, ташкилот ва муассасаларнинг раҳбарлари Ҳ.с томо-нидан аниқланган камчиликларни бартараф этиш учун чоралар кўришга ва иш сақланиб турган хўжалик судига бу ҳақда 1 ой ичида маълумот беришга мажбурдирлар. Ҳ.с.да кўриладиган ишлар бўйича давлат божи олинмайди.
Ташқи савдога оид битимлардан келиб чиқадиган низоларни, жумладан хорижий фирмалар билан Ўзбекистон Республикаси хўжалик ташкилотлари ўртасидаги низоларни ҳал қилиш учун Савдо палатаси қошида ташқи савдо арбитраж комиссияси ташкил этилган. Бу комиссиянинг ваколати ташқи савдо арбитраж комиссияси тўғрисидаги Низом билан белгиланган.
Денгиз ҳуқуқи билан тартибга солинадиган ҳуқуқий муносабатлардан келиб чиқадиган низолар Ўзбекистон Республикаси савдо палатаси қошидаги денгиз арбитраж комиссияси томонидан кўрилади. Бу комиссия Денгиз арбитраж комиссияси ҳақидаги Низомга мувофиқ иш олиб боради.
Шоакбар Шораҳметов.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.