Hakimxontura
Manba: ÖzME, 11-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 63-b. — ziyouz.com
Hakimxontura HAKIMXONTURA, Xöja muhammad Hakimxontöra bin Sayid Ma'sumxon (1802, Qöqon — ?) — tarixçi olim, ma'rifatpar-var. H. ona tomondan Qöqon xoni Nor-bötabiyning nabirasi, Olimxonnnng jiyani; ota tomondan maşhur söfi şayxlardan Ahmad Xojagi Kosoniy (Maxdumi A'zam) avlodidan bölgan. 1822 y.da H. Töraqörğonga, söngra namangan va Kosonga hokim qilib tayinlangan. Keyinçalik xonning ğazabiga duçor bölib xonlikdan ketkazilgan. 1824 y.da H. Orenburgda rus imperatori Aleksandr I bilan uçraşgan. U Rossiyadan keyin Turkiya, Suriya, Falastin, Misr orqali Makka va Madinaga borgan. 7 y. Misr, Ara-biston va Eronda, 1830 — 31 y.lar Buxoroda yaşagan. Umrining sönggi yillarida Şahrisabzda yaşab, «Mun-taxab attavorix» («Yilnomalar töplami») nomli tarixiy asar yozgan. Bu asar Buxoro amirligi va Qöqon xonligi tarixiga oid muhim manbalardan hisoblanadi. Unda payğambarlar haqidagi rivoyatlar, qad. Eron, Arab xalifaligi, somoniylar, sal-juqiylar, xorazmşohlar, möğullar, temuriylar va boburiylar davri tarixidan qisqaça ma'lumotlar berilgan. Şuningdek, Buxoro va Qöqon xonliklarining taşkil topişidan boşlab 19-a.ning 40-y.larigaça bölgan tarixi batafsil tasvirlangan. Unda Rossiya, arab mamlakatlari va Eronga qilgan sayohatlari natijasida olgan taassurotlari va şu jumladan, mazkur mamlakat xalqlarining turmuşi, urf-odatlariga oid ma'lumotlar ham örin olgan. Asarning özbek va fors tillaridagi variantlari mavjud.
Haydarbek Bobobekov.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ҲАКИМХОНТУРА, Хўжа муҳаммад Ҳакимхонтўра бин Сайид Маъсумхон (1802, Қўқон — ?) — тарихчи олим, маърифатпар-вар. Ҳ. она томондан Қўқон хони Нор-бўтабийнинг набираси, Олимхоннннг жияни; ота томондан машҳур сўфи шайхлардан Аҳмад Хожаги Косоний (Махдуми Аъзам) авлодидан бўлган. 1822 й.да Ҳ. Тўрақўрғонга, сўнгра наманган ва Косонга ҳоким қилиб тайинланган. Кейинчалик хоннинг ғазабига дучор бўлиб хонликдан кетказилган. 1824 й.да Ҳ. Оренбургда рус императори Александр I билан учрашган. У Россиядан кейин Туркия, Сурия, Фаластин, Миср орқали Макка ва Мадинага борган. 7 й. Миср, Ара-бистон ва Эронда, 1830 — 31 й.лар Бухорода яшаган. Умрининг сўнгги йилларида Шаҳрисабзда яшаб, «Мун-тахаб аттаворих» («Йилномалар тўплами») номли тарихий асар ёзган. Бу асар Бухоро амирлиги ва Қўқон хонлиги тарихига оид муҳим манбалардан ҳисобланади. Унда пайғамбарлар ҳақидаги ривоятлар, қад. Эрон, Араб халифалиги, сомонийлар, сал-жуқийлар, хоразмшоҳлар, мўғуллар, темурийлар ва бобурийлар даври тарихидан қисқача маълумотлар берилган. Шунингдек, Бухоро ва Қўқон хонликларининг ташкил топишидан бошлаб 19-а.нинг 40-й.ларигача бўлган тарихи батафсил тасвирланган. Унда Россия, араб мамлакатлари ва Эронга қилган саёҳатлари натижасида олган таассуротлари ва шу жумладан, мазкур мамлакат халқларининг турмуши, урф-одатларига оид маълумотлар ҳам ўрин олган. Асарнинг ўзбек ва форс тилларидаги вариантлари мавжуд.
Ҳайдарбек Бобобеков.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.