Halol va harom
Manba: ÖzME, 11-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 65–66-b. — ziyouz.com
Halol va harom - ijobiy yoki salbiy deb baholanadigan diniy, axloqiy-huquqiy normalar. Halol («erkin», «boğlanmagan») — şariatda musulmonlar uçun ruxsat etilgan xatti-harakatlar va işlar, toza va pok hisoblangan oziq-ovqatlar. Qur'-on va hadisga köra, suv, sut, non, meva va uning şarbatlari, poliz ekinlari, Allohning ismi aytib söyilgan halol hayvonlar va halol qilingan taomlar, kiyişga ruxsat berilgan kiyimlar haloldir. Halol mehnatdan topilgan mulk, meros, hadya qilingan narsa, ikki tomon roziligi bilan bölgan tijorat tufayli qölga kiritilgan mablağ halol böladi. Şariatda halol hisoblangan narsani harom degan odam kofir hisoblanadi.
Harom («man qilingan», «taqiqlangan») — şariatda musulmonlar uçun qat'iy taqiqlangan xatti-harakatlar, işlar, yeyiş man qilingan oziq-ovqatlar. Halolning ziddi. islom diniga köra, nohaq odam öldiriş, araq va b. mast qiluvçi içimliklar içiş, çöçqa göşti yeyiş, ölimtik hayvonlar göşti, Allohning ismi aytilmay söyilgan hayvonlar göşti, qimor, öğirlik, yolğon gapiriş, birovning haqqini yeyiş, odamlarni haqorat qiliş, ularga yomon nom qöyiş, orqasidan ğiybat qiliş, tuhmat, girromlik, fohi-şalik, zinokorlik, öz sözini, içgan qasamini buziş, sudxörlik, poraxörlik, şariat man qilgan yöl bilan qilingan savdosotikdan topilgan har qanday mol-mulk va ş.k. haromdir. Foydalaniş harom etilgan, istifoda qilgan kişiga faqat zarar beradigan ösimliklarni ekiş, parvariş qiliş (u narsadan özi foydalanmasa ham) halol bölmaydi. şariatda harom işlarga odatlangan odam gunohkor böliş bilan birga hayotda xorlik, şarmandalik, qaşşoqlik va tuzalmas oğir kasallikka giriftor bölişi ta'kidlanadi.
Keng ma'noda — axloqşunoslikning tuşunçalari bölib, jamiyat a'zolari zimmasiga yuklatilgan axloqiy-huquqiy talablarning vij-donan bajarilişini yoxud şaxsiy yoki guruh manfaatlarini közlab oşkora yo pinxona buzilişini ang-latadi.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ҲАЛОЛ ВА ҲАРОМ - ижобий ёки салбий деб баҳоланадиган диний, ахлоқий-ҳуқуқий нормалар. Ҳалол («эркин», «боғланмаган») — шариатда мусулмонлар учун рухсат этилган хатти-ҳаракатлар ва ишлар, тоза ва пок ҳисобланган озиқ-овқатлар. Қуръ-он ва ҳадисга кўра, сув, сут, нон, мева ва унинг шарбатлари, полиз экинлари, Аллоҳнинг исми айтиб сўйилган ҳалол ҳайвонлар ва ҳалол қилинган таомлар, кийишга рухсат берилган кийимлар ҳалолдир. Ҳалол меҳнатдан топилган мулк, мерос, ҳадя қилинган нарса, икки томон розилиги билан бўлган тижорат туфайли қўлга киритилган маблағ ҳалол бўлади. Шариатда ҳалол ҳисобланган нарсани ҳаром деган одам кофир ҳисобланади.
Ҳаром («ман қилинган», «тақиқланган») — шариатда мусулмонлар учун қатъий тақиқланган хатти-ҳаракатлар, ишлар, ейиш ман қилинган озиқ-овқатлар. Ҳалолнинг зидди. ислом динига кўра, ноҳақ одам ўлдириш, арақ ва б. маст қилувчи ичимликлар ичиш, чўчқа гўшти ейиш, ўлимтик ҳайвонлар гўшти, Аллоҳнинг исми айтилмай сўйилган ҳайвонлар гўшти, қимор, ўғирлик, ёлғон гапириш, бировнинг ҳаққини ейиш, одамларни ҳақорат қилиш, уларга ёмон ном қўйиш, орқасидан ғийбат қилиш, туҳмат, гирромлик, фоҳи-шалик, зинокорлик, ўз сўзини, ичган қасамини бузиш, судхўрлик, порахўрлик, шариат ман қилган йўл билан қилинган савдосотикдан топилган ҳар қандай мол-мулк ва ш.к. ҳаромдир. Фойдаланиш ҳаром этилган, истифода қилган кишига фақат зарар берадиган ўсимликларни экиш, парвариш қилиш (у нарсадан ўзи фойдаланмаса ҳам) ҳалол бўлмайди. шариатда ҳаром ишларга одатланган одам гуноҳкор бўлиш билан бирга ҳаётда хорлик, шармандалик, қашшоқлик ва тузалмас оғир касалликка гирифтор бўлиши таъкидланади.
Кенг маънода — ахлоқшуносликнинг тушунчалари бўлиб, жамият аъзолари зиммасига юклатилган ахлоқий-ҳуқуқий талабларнинг виж-донан бажарилишини ёхуд шахсий ёки гуруҳ манфаатларини кўзлаб ошкора ё пинхона бузилишини анг-латади.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.