Halqum
Manba: ÖzME, 11-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 66–67-b. — ziyouz.com
Halqum HALQUM, yutqin — oğiz böşli-ğini qizilöngaç bilan tutaştiruvçi me'daiçak yölining oldingi qis-mi; şakli egri naysimon; orqa yuzasiga qarab yassilangan, pastki qis-miga qarab toraygan böladi. Yutiniş vazifasini bajaradi va nafas olişda iştirok etadi. H. devorlaridan öpka, şuningdek, ayrisimon, qal-qonsimon bez, qalqonsimon bez oldi bezlari rivojlanadi. H.ning uz. 15 sm ça. H. burun va oğiz böşliğining davomi bölib, pastdan hiqildoq va Yevstaxiy naylari orqali örta quloqdagi noğora böşliği bilan tutaşadi. H.ning old devori deyarli yöq; H.dan oldin burun, oğiz böşliği va hiqil-doq joylaşadi. Şuning uçun H.ning yuqorigi — burun yoki burun-halqum qismi, örta — ogiz qismi va pastki — hiqildoq qismi ajratiladi. Burun-halqum qismi burun va örta quloq böşliği b-n; oğiz qismi tomoq teşigi orqali oğiz böşliği b-n; hiqildoq qismi esa hiqildoq bilan tutaşadi. H.ning hiqildoq qismi hiqildoqning orqa tomonida joylaşgan, uning oldingi va orqa devorlari faqat ovqat yoki suyuqlikni yutiş paytida bir-biridan uzoqlaşadi, boşqa vaqtda esa bir-biriga tegib turadi. H. orqa devorining yuqori qismida, örta çiziq böylab limfa töqimasidan tuzilgan halqum murtagi joylaşgan. burun-halqum qismining harakatsiz yon devorlaridan örta quloqqa olib boruvçi eşituv nayi boşlanadi. Şu joyda eşituv nayi teşigi bilan yum-şoq tanglay çodiri oraliğining öng va çap tomonida limfa töqimasidan tuzilgan nay murtagi bor. Halqum murtagi, 2 ta nay murtak, 2 ta tanglay va til murtaklar bir-galikda H.ning kiriş qismida hal-qaga öxşab joylaşadi. H. devorining xususiy plastinkasi siyrak biriktiruvçi töqimadan iborat bölib, juda köp elastik tolalar tutadi. Bu plastinka kalla suyagining taşqi asosiga tutaşadi, şu sababli, H. burun qismining orqa va yon devorlari bir-biriga yaqinlaşa olmaydi va havo burundan bevosita H.ning burun qismi orqali hiqildoqqa ötadi.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ҲАЛҚУМ, ютқин — оғиз бўшли-ғини қизилўнгач билан туташтирувчи меъдаичак йўлининг олдинги қис-ми; шакли эгри найсимон; орқа юзасига қараб яссиланган, пастки қис-мига қараб торайган бўлади. Ютиниш вазифасини бажаради ва нафас олишда иштирок этади. Ҳ. деворларидан ўпка, шунингдек, айрисимон, қал-қонсимон без, қалқонсимон без олди безлари ривожланади. Ҳ.нинг уз. 15 см ча. Ҳ. бурун ва оғиз бўшлиғининг давоми бўлиб, пастдан ҳиқилдоқ ва Евстахий найлари орқали ўрта қулоқдаги ноғора бўшлиғи билан туташади. Ҳ.нинг олд девори деярли йўқ; Ҳ.дан олдин бурун, оғиз бўшлиғи ва ҳиқил-доқ жойлашади. Шунинг учун Ҳ.нинг юқориги — бурун ёки бурун-ҳалқум қисми, ўрта — огиз қисми ва пастки — ҳиқилдоқ қисми ажратилади. Бурун-ҳалқум қисми бурун ва ўрта қулоқ бўшлиғи б-н; оғиз қисми томоқ тешиги орқали оғиз бўшлиғи б-н; ҳиқилдоқ қисми эса ҳиқилдоқ билан туташади. Ҳ.нинг ҳиқилдоқ қисми ҳиқилдоқнинг орқа томонида жойлашган, унинг олдинги ва орқа деворлари фақат овқат ёки суюқликни ютиш пайтида бир-биридан узоқлашади, бошқа вақтда эса бир-бирига тегиб туради. Ҳ. орқа деворининг юқори қисмида, ўрта чизиқ бўйлаб лимфа тўқимасидан тузилган ҳалқум муртаги жойлашган. бурун-ҳалқум қисмининг ҳаракатсиз ён деворларидан ўрта қулоққа олиб борувчи эшитув найи бошланади. Шу жойда эшитув найи тешиги билан юм-шоқ танглай чодири оралиғининг ўнг ва чап томонида лимфа тўқимасидан тузилган най муртаги бор. Ҳалқум муртаги, 2 та най муртак, 2 та танглай ва тил муртаклар бир-галикда Ҳ.нинг кириш қисмида ҳал-қага ўхшаб жойлашади. Ҳ. деворининг хусусий пластинкаси сийрак бириктирувчи тўқимадан иборат бўлиб, жуда кўп эластик толалар тутади. Бу пластинка калла суягининг ташқи асосига туташади, шу сабабли, Ҳ. бурун қисмининг орқа ва ён деворлари бир-бирига яқинлаша олмайди ва ҳаво бурундан бевосита Ҳ.нинг бурун қисми орқали ҳиқилдоққа ўтади.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.