Hamid Ğulom
Manba: ÖzME, 11-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 74–75-b. — ziyouz.com
Hamid Ğulom (Ğulomov Hamid Ubaydullayeviç) (1919.25.4 — Toşkent — 2005.21.8) — Özbekiston xalq yozuvçisi (1979), Özbekistonda xizmat körsatgan san'at arbobi (1969). Örta Osiyo industrial in-tining işçilar (1933) va toğ f-tlarini, Pedagogika in-tining rus tili va adabiyoti f-tida Moskvadagi Oliy adabiyot kursida ta'lim olgan. «Qizil Tojikiston» gaz.da adabiy xodim (1938-41), JÇM Özbekiston davlat naşriyotida muhar-rir (1941— 42), respublika radio komitetida suxandon va muharrir (1943 —44), «Qizil Özbekiston» gaz.da bölim mudiri va mas'ul kotib (1944— 54), «Literaturnaya gazeta»ning Özbekiston böyiça maxsus muxbiri (1956— 58), Özbekiston Yozuvçilar uyuşmasi hay'atida kotib (1958—65), «Şarq yulduzi» jur.da boş muharrir (1965—71), Ğafur Ğulom nomidagi Adabiyot va san'at naşriyotida direktor (1971—81).
Ilk şe'rlar töplami — «Qasosim bor» (1942). «Haykal» (1943), «Salyut» (1945), «Vatan kuylari» (1949), «Yangi boğ» (1951), «Dalamizga keling» (1954), «Qit'alar uyğoq» (1960), «Oşiq köngil» (1974) singari şe'riy töplamlar hamda «Hayot işqi», «Lola köl», «Amazonka qöşiği» singari dostonlar muallifi. H.Ğ. şe'riyatiga xos asosiy xususiyat şunda-ki, u lirik qahramonning ruhiy ola-mini oçiş, uning tuyğu va keçin-malaridagi iztirob va içki kuraşni tasvirlaşga emas, balki umuminsoniy fikr va ğoyalarni kuylaşga köproq urğu bergan. Köpinça tanta-navor ohanglar yordamida voqelikka bölgan munosabatini ifodalaşga, kitobxon bilan muloqotda bölişga intilgan.
H.Ğ. «Olmos qizi» (1956) ilk qissasidan keyin nasriy janrlarda köproq ijod qilğan. 2 kitobdan ibo-rat «Maş'al» (1958—61) romanida ötgan asrning 20-y.larida Özbekistonda sotsialistik tuzumning barpo etilişi bilan boğliq voqealarni aks ettirişni öz oldiga maqsad qilib qöygan. Mazkur romandagi bir neça qahramonlar (Botirali, E'zozxon va b.) obrazi mahorat bilan tasvirlanganiga qaramay, murakkab va hatto fo-jiali tarixiy davr unda özining bir yoqlama ifodasini topgan. Yozuvçi «Senga intilaman» (1963) romanida 50-y.larda qöriq va böz yerlarning özlaştirilişi mavzuiga murojaat etgan, «Toşkentliklar» (1967) roma-nida esa hamşaharlarining 2-jahon uruşidan avvalgi va uruş yillaridagi fidokorona mehnatini tasvirlaş asosida özbek xalqiga xos jasorat va qahramonlikni badiiy mujassamlantirişga intilgan. H.Ğ.ning «Binafşa atri» (1976) romani ham Mirzaçölning özlaştirilişi mavzuida. H.Ğ. tarixiy-inqilobiy mavzudagi «Mangulik» (1978) romanidan keyin mumtoz özbek adabiyotining maşhur namoyandasi Maşrab hayotiga bağişlangan navbatdagi romanini yaratgan.
H.Ğ. musiqali drama teatri uçun «Farğona hikoyasi», «Öğil uylantiriş» (1963), «Dil közgusi», «Toş-bolta oşiq» (1965), «Ajab savdolar» (1968) va «Muhabbat navosi» pyesalari hamda opera teatri uçun «Xo-razm qöşiği» (1964) librettosini yozgan. Komik rollar ustasi S.Xöjayev ijro etgan Toşbolta oşiq töğrisidagi komediyasi Muqimiy teatrida sahnalaştirilgan.
U.Şekspirning «Ön ikkinçi keça», Lope de Veganing «Qözi buloq» pyesalari, Firdavsiy «Şohnoma»siga kirgan ayrim dostonlar, şuningdek, A.Puşkin, M.Lermontov, T.Şev-çenko, M.Gorkiy va b. yozuvçilarning asarlarini özbek tiliga tarjima qilgan.
«El-yurt hurmati» (1988) va «Meh-nat şuhrati» (2004) ordenlari bilan mu kofotlangan.
As.Tanlangan asarlar [3 j.li], 1—3- j.lar, T., 1962—72; Lola köl, T., 1973; Asarlar, 4 j.li, T., 1978—79; Vafoning uzun yöli, T., 1988.
Ad.Vladimirova N., Sultonova M., Qahramonning şakllanişi, T., 1968; Boy-qobilov B.. Şermuhamedov P.. Ijodning yulduzli onlari, T., 1979.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ҲАМИД ҒУЛОМ (Ғуломов Ҳамид Убайдуллаевич) (1919.25.4 — Тошкент — 2005.21.8) — Ўзбекистон халқ ёзувчиси (1979), Ўзбекистонда хизмат кўрсатган санъат арбоби (1969). Ўрта Осиё индустриал ин-тининг ишчилар (1933) ва тоғ ф-тларини, Педагогика ин-тининг рус тили ва адабиёти ф-тида Москвадаги Олий адабиёт курсида таълим олган. «Қизил Тожикистон» газ.да адабий ходим (1938-41), ЖЧМ Ўзбекистон давлат нашриётида муҳар-рир (1941— 42), республика радио комитетида сухандон ва муҳаррир (1943 —44), «Қизил Ўзбекистон» газ.да бўлим мудири ва масъул котиб (1944— 54), «Литературная газета»нинг Ўзбекистон бўйича махсус мухбири (1956— 58), Ўзбекистон Ёзувчилар уюшмаси ҳайъатида котиб (1958—65), «Шарқ юлдузи» жур.да бош муҳаррир (1965—71), Ғафур Ғулом номидаги Адабиёт ва санъат нашриётида директор (1971—81).
Илк шеърлар тўплами — «Қасосим бор» (1942). «Ҳайкал» (1943), «Салют» (1945), «Ватан куйлари» (1949), «Янги боғ» (1951), «Даламизга келинг» (1954), «Қитъалар уйғоқ» (1960), «Ошиқ кўнгил» (1974) сингари шеърий тўпламлар ҳамда «Ҳаёт ишқи», «Лола кўл», «Амазонка қўшиғи» сингари достонлар муаллифи. Ҳ.Ғ. шеъриятига хос асосий хусусият шунда-ки, у лирик қаҳрамоннинг руҳий ола-мини очиш, унинг туйғу ва кечин-маларидаги изтироб ва ички курашни тасвирлашга эмас, балки умуминсоний фикр ва ғояларни куйлашга кўпроқ урғу берган. Кўпинча танта-навор оҳанглар ёрдамида воқеликка бўлган муносабатини ифодалашга, китобхон билан мулоқотда бўлишга интилган.
Ҳ.Ғ. «Олмос қизи» (1956) илк қиссасидан кейин насрий жанрларда кўпроқ ижод қилған. 2 китобдан ибо-рат «Машъал» (1958—61) романида ўтган асрнинг 20-й.ларида Ўзбекистонда социалистик тузумнинг барпо этилиши билан боғлиқ воқеаларни акс эттиришни ўз олдига мақсад қилиб қўйган. Мазкур романдаги бир неча қаҳрамонлар (Ботирали, Эъзозхон ва б.) образи маҳорат билан тасвирланганига қарамай, мураккаб ва ҳатто фо-жиали тарихий давр унда ўзининг бир ёқлама ифодасини топган. Ёзувчи «Сенга интиламан» (1963) романида 50-й.ларда қўриқ ва бўз ерларнинг ўзлаштирилиши мавзуига мурожаат этган, «Тошкентликлар» (1967) рома-нида эса ҳамшаҳарларининг 2-жаҳон урушидан аввалги ва уруш йилларидаги фидокорона меҳнатини тасвирлаш асосида ўзбек халқига хос жасорат ва қаҳрамонликни бадиий мужассамлантиришга интилган. Ҳ.Ғ.нинг «Бинафша атри» (1976) романи ҳам Мирзачўлнинг ўзлаштирилиши мавзуида. Ҳ.Ғ. тарихий-инқилобий мавзудаги «Мангулик» (1978) романидан кейин мумтоз ўзбек адабиётининг машҳур намояндаси Машраб ҳаётига бағишланган навбатдаги романини яратган.
Ҳ.Ғ. мусиқали драма театри учун «Фарғона ҳикояси», «Ўғил уйлантириш» (1963), «Дил кўзгуси», «Тош-болта ошиқ» (1965), «Ажаб савдолар» (1968) ва «Муҳаббат навоси» пьесалари ҳамда опера театри учун «Хо-разм қўшиғи» (1964) либреттосини ёзган. Комик роллар устаси С.Хўжаев ижро этган Тошболта ошиқ тўғрисидаги комедияси Муқимий театрида саҳналаштирилган.
У.Шекспирнинг «Ўн иккинчи кеча», Лопе де Веганинг «Қўзи булоқ» пьесалари, Фирдавсий «Шоҳнома»сига кирган айрим достонлар, шунингдек, А.Пушкин, М.Лермонтов, Т.Шев-ченко, М.Горький ва б. ёзувчиларнинг асарларини ўзбек тилига таржима қилган.
«Эл-юрт ҳурмати» (1988) ва «Меҳ-нат шуҳрати» (2004) орденлари билан му кофотланган.
Ас.Танланган асарлар [3 ж.ли], 1—3- ж.лар, Т., 1962—72; Лола кўл, Т., 1973; Асарлар, 4 ж.ли, Т., 1978—79; Вафонинг узун йўли, Т., 1988.
Ад.Владимирова Н., Султонова М., Қаҳрамоннинг шаклланиши, Т., 1968; Бой-қобилов Б.. Шермуҳамедов П.. Ижоднинг юлдузли онлари, Т., 1979.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.