Harbiy tarix
Manba: ÖzME, 11-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 103–104-b. — ziyouz.com
Harbiy tarix - 1) harbiy işning qad. zamonlardan hozirga qadar bölgan rivojlaniş jarayoni; 2) ötmişdagi uruşlar va qurolli kuçlarni örganuvçi, ularning rivojlaniş qonuniyatlarini oçib beruvçi fan. H.t. tarix fanining tarkibiy qismi hisoblanadi. Şu bilan birga harbiy fanning bir qismi bölib, ötmişdagi uruşlarning strategiya va taktikasi nazariyasini örganadi.
H.t.ning eng muhim sohalari: uruşlar tarixi — konkret uruşlarning maqsadi, sabablari va xarakterini, ularning borişi, natijalari va tarixiy jarayondagi ahamiyatini oçib beradi; qurolli kuçlarning qurilişi tarixi — qöşin turlari va qurolli kuçlarning har xil turlarining yaratilişi, tayyorlanişi, tuzilişi va texnik aloqalari jarayonini örganadi; harbiy san'at tarixi — harbiy harakatlarning boriş şakli va usullarining almaşişi va rivojlani-şini tekşiradi; harbiy tafakkur tarixi — ularning tabiati va xarak-teriga qarab harbiynazariy qaraşlar rivojini, uruşlarni tayyorlaş va ularni olib boriş, harbiy quriliş va harbiy san'at masalalarini hal qilişni örganadi. Harbiy tarixşunoslik, harbiy manbaşunoslik va harbiy arxeografiya harbiy tarixning maxsus bölimlari hisoblanadi.
H.t. mavzusida turli davlatlarda olib borilgan işlarni rivojlantiriş va muvofiqlaştiriş maqsadida 1938 y.da harbiy tarix böyiça xalqaro komissiya (1SMN — 1pgegpaIopa1 Sott18510p oĞ MŞgagu Şzgogu) taşkil etilgan va u harbiy tarixçilar uçun fikr almaşiş platformasi sifatida faoliyat yuritmoqda. 1SMNga a'zo bölgan davlatlarda milliy komissiyalar taşkil etilgan bölib, 1SMN qurultoylari 1980 y.ga qadar har 5 y.da bir marta, keyingi davrda esa har yili ötkazib kelingan.
Hoz. davrda 1SMNga Turkiya, Germaniya, AQŞ, Albaniya, Argentina, Avstraliya, Avstriya, Belgiya, Braziliya, Bolgariya, Xitoy, Çexiya, Daniya, Marokaş, Finlyandiya, Fransiya, JAR, Jan. Koreya, Niderlandiya, Buyuk Britaniya, Irlandiya, Ispaniya, Isroil, Şvetsiya, Şveysariya, Italiya, Yaponiya, Kanada, Vengriya, Norvegiya, Polşa, Portugaliya, Ruminiya, Rossiya, Slovakiya va Gretsiya kabi davlatlar a'zo bölib kirgan.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ҲАРБИЙ ТАРИХ - 1) ҳарбий ишнинг қад. замонлардан ҳозирга қадар бўлган ривожланиш жараёни; 2) ўтмишдаги урушлар ва қуролли кучларни ўрганувчи, уларнинг ривожланиш қонуниятларини очиб берувчи фан. Ҳ.т. тарих фанининг таркибий қисми ҳисобланади. Шу билан бирга ҳарбий фаннинг бир қисми бўлиб, ўтмишдаги урушларнинг стратегия ва тактикаси назариясини ўрганади.
Ҳ.т.нинг энг муҳим соҳалари: урушлар тарихи — конкрет урушларнинг мақсади, сабаблари ва характерини, уларнинг бориши, натижалари ва тарихий жараёндаги аҳамиятини очиб беради; қуролли кучларнинг қурилиши тарихи — қўшин турлари ва қуролли кучларнинг ҳар хил турларининг яратилиши, тайёрланиши, тузилиши ва техник алоқалари жараёнини ўрганади; ҳарбий санъат тарихи — ҳарбий ҳаракатларнинг бориш шакли ва усулларининг алмашиши ва ривожлани-шини текширади; ҳарбий тафаккур тарихи — уларнинг табиати ва харак-терига қараб ҳарбийназарий қарашлар ривожини, урушларни тайёрлаш ва уларни олиб бориш, ҳарбий қурилиш ва ҳарбий санъат масалаларини ҳал қилишни ўрганади. Ҳарбий тарихшунослик, ҳарбий манбашунослик ва ҳарбий археография ҳарбий тарихнинг махсус бўлимлари ҳисобланади.
Ҳ.т. мавзусида турли давлатларда олиб борилган ишларни ривожлантириш ва мувофиқлаштириш мақсадида 1938 й.да ҳарбий тарих бўйича халқаро комиссия (1СМН — 1пгегпаИопа1 Сотт18510п оҒ МШгагу Шзгогу) ташкил этилган ва у ҳарбий тарихчилар учун фикр алмашиш платформаси сифатида фаолият юритмоқда. 1СМНга аъзо бўлган давлатларда миллий комиссиялар ташкил этилган бўлиб, 1СМН қурултойлари 1980 й.га қадар ҳар 5 й.да бир марта, кейинги даврда эса ҳар йили ўтказиб келинган.
Ҳоз. даврда 1СМНга Туркия, Германия, АҚШ, Албания, Аргентина, Австралия, Австрия, Бельгия, Бразилия, Болгария, Хитой, Чехия, Дания, Марокаш, Финляндия, Франция, ЖАР, Жан. Корея, Нидерландия, Буюк Британия, Ирландия, Испания, Исроил, Швеция, Швейцария, Италия, Япония, Канада, Венгрия, Норвегия, Польша, Португалия, Руминия, Россия, Словакия ва Греция каби давлатлар аъзо бўлиб кирган.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.