Harf teriş maşinalari
Manba: ÖzME, 11-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 110-b. — ziyouz.com
Harf teriş maşinalari -matbaa bosma qolipi matn qismini tayyorlaş uçun möljallangan maşinalar. Birinçi H.t.m. 19-a. boşlarida yaratildi va matn satrlarini ayrim litera (harf) lardan terişni mexanizatsiyalaşga imkon berdi. 1822 y.da ingliz ixtiroçisi U. Çyorç klaviaturali litera teriş (litera-nabor) maşinasini yasadi. 1866— 67 y.larda rus ixtiroçisi P.P.Knya-ginskiy perfolentali dastur asosida boşqariladigan litera teriş maşinasini yaratdi. 19-a. oxirida linotip va monotip yaratilganidan keyingina H.t.m. keng qöllanila boşladi. Fotonabor maşinalarining yaratilişidagi dastlabki qadamlar ham huddi şu davrga töğri keladi.
H.t.m. asosan uç xilga: teriş-quy-iş, teriş-yoziş va fotonabor maşinalariga bölinadi. Bularning yarim avtomat va avtomat turlari böladi. Yarim avtomat maşinada harf teruvçi işçi harflarni asosan klaviatura yordamida teradi. Avtomat maşina esa perfolenta yoki boşqa biror axborot eltuvçiga yozilgan dastur asosida boşqariladi. Hozir qölyozma matnlari va rasmlari asosan kompyuterpa terilib va sahifalanib i.ç.ga topşiriladi. U yerda kontakt usulida plyonkaga ötkazilib, montaj qilingaç (sa-hifalangaç), metall qolipga köçi-riladi va bosma maşinaga ötkaziladi.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ҲАРФ ТЕРИШ МАШИНАЛАРИ -матбаа босма қолипи матн қисмини тайёрлаш учун мўлжалланган машиналар. Биринчи Ҳ.т.м. 19-а. бошларида яратилди ва матн сатрларини айрим литера (ҳарф) лардан теришни механизациялашга имкон берди. 1822 й.да инглиз ихтирочиси У. Чёрч клавиатурали литера териш (литера-набор) машинасини ясади. 1866— 67 й.ларда рус ихтирочиси П.П.Кня-гинский перфолентали дастур асосида бошқариладиган литера териш машинасини яратди. 19-а. охирида линотип ва монотип яратилганидан кейингина Ҳ.т.м. кенг қўлланила бошлади. Фотонабор машиналарининг яратилишидаги дастлабки қадамлар ҳам ҳудди шу даврга тўғри келади.
Ҳ.т.м. асосан уч хилга: териш-қуй-иш, териш-ёзиш ва фотонабор машиналарига бўлинади. Буларнинг ярим автомат ва автомат турлари бўлади. Ярим автомат машинада ҳарф терувчи ишчи ҳарфларни асосан клавиатура ёрдамида теради. Автомат машина эса перфолента ёки бошқа бирор ахборот элтувчига ёзилган дастур асосида бошқарилади. Ҳозир қўлёзма матнлари ва расмлари асосан компьютерпа терилиб ва саҳифаланиб и.ч.га топширилади. У ерда контакт усулида плёнкага ўтказилиб, монтаж қилингач (са-ҳифалангач), металл қолипга кўчи-рилади ва босма машинага ўтказилади.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.