Hasan Dehlaviy
Manba: ÖzME, 11-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 111–112-b. — ziyouz.com
Hasan Dehlaviy HASAN DEHLAVIY, Amir (1253, Badayun, Şim. Hindiston — 1327, hoz. Hindistonning Haydarobod ştati Davlatobod ş.) — hindistonlik forsigöy şoir. 1280—85 y.larda Mölton ş.dagi adabiy tögarak a'zosi bölgan, söng dösti Amir Xusrav Dehlaviy bilan birga Dehliga kelgan. H.D. bu yerda avval hur fikrli şe'rlar yozgan bölsa-da, keyinçalik sufiylikning Nizomiddin Avliyo (1236—1325) boşçiligidagi çiş-tiya tariqati xizmatiga kiradi. mutasavvif lirik şoir bölgan H.D. asarlarida Sa'diyning kuçli ta'siri seziladi. H.D. ijodida lirik şe'rlar devoni, «Işqnoma» dos-toni va «Favoyid ulfuod» («Samimiy foydalar») nasriy asari muhim örin egallaydi. «Favoyid ul-fuod» şayx Nizomiddin Avliyoning hikmatlar mazmunini qamrab olgan bölib, çiştiya tariqati mafkurasini örganişda işonçli manbalardan hisoblanadi. Şoirga uning ğazallari köproq şuhrat keltirgan hamda keyingi davrdagi Eron va Örta Osiyo şoirlari ijodiga sezilarli ta'sir körsatgan. HASAN IBN SOHIB aş-Şoşiy (Abu Hasan ibn Sohib ibn Hamid al-Hofiz al-Şoşiy) (? — 986) — muhaddis, hofiz. Şoşda tuğilib ösgan. Ilm talabida Xuroson, Iroq, Şom, Haramayn (Makka va Madi-na), Yaman, Misrdagi allomalardan hadislar eşitgan. «Tarixi Bağdod» asarida H. ibn S. Xuroson şaharlari, Iroq, Hijoz, Şom haqida ma'lumotlar yozganligi qayd etilgan. 983 y. Bağdodga kelib Ali ibn Xaş-ram, Ishoq ibn Mansur, Abu Zur'a arRoziy, Amir ibn Abdulloh al-Udiy, Muhammad ibn Avf al-Xim-siy, Abdo ibn Sulaymon al-Basriy, Iso ibn Ğiylon, Xubayra ibn al-Hasan az-Zohid, Muhammad ibn Abdulaziz addaynuriy va b.dan hadis rivoyat qilgan. Öz navba-tida H. ibn S.dan Abu Bakr Muham-mad ibn al-Ju'abiy, Muhammad ibn Ismoil al-Varroq, Abu Bakr Qaf-fol aş-Şoşiy, Abu ali al-Hofiz, Muhammad ibn al-Muzaffar va b. hadis rivoyat qilişgan. «Tarixi Bağ-dod» («Bağdod tarixi»), «Tabaqot al-huffoz» («Hofizlar tabaqalari»), «Tazkirat al-huffoz» («Hofizlar taz-kirasi»), «al-Ansob» («Nasabnoma»),
«Siyar a'lom an-Nubald» («Olijanob allomalar siyratlari»), «al-Irşod» («Töğri yöl») kabi arab manbalarida H. ibn S. «Hofiz» deya hurmat bilan tilga olinib, işonçli muhaddis sifatida e'tirof etilgan.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ҲАСАН ДЕҲЛАВИЙ, Амир (1253, Бадаюн, Шим. Ҳиндистон — 1327, ҳоз. Ҳиндистоннинг Ҳайдаробод штати Давлатобод ш.) — ҳиндистонлик форсигўй шоир. 1280—85 й.ларда Мўлтон ш.даги адабий тўгарак аъзоси бўлган, сўнг дўсти Амир Хусрав Деҳлавий билан бирга Деҳлига келган. Ҳ.Д. бу ерда аввал ҳур фикрли шеърлар ёзган бўлса-да, кейинчалик суфийликнинг Низомиддин Авлиё (1236—1325) бошчилигидаги чиш-тия тариқати хизматига киради. мутасаввиф лирик шоир бўлган Ҳ.Д. асарларида Саъдийнинг кучли таъсири сезилади. Ҳ.Д. ижодида лирик шеърлар девони, «Ишқнома» дос-тони ва «Фавойид улфуод» («Самимий фойдалар») насрий асари муҳим ўрин эгаллайди. «Фавойид ул-фуод» шайх Низомиддин Авлиёнинг ҳикматлар мазмунини қамраб олган бўлиб, чиштия тариқати мафкурасини ўрганишда ишончли манбалардан ҳисобланади. Шоирга унинг ғазаллари кўпроқ шуҳрат келтирган ҳамда кейинги даврдаги Эрон ва Ўрта Осиё шоирлари ижодига сезиларли таъсир кўрсатган. ҲАСАН ИБН СОҲИБ аш-Шоший (Абу Ҳасан ибн Соҳиб ибн Ҳамид ал-Ҳофиз ал-Шоший) (? — 986) — муҳаддис, ҳофиз. Шошда туғилиб ўсган. Илм талабида Хуросон, Ироқ, Шом, Ҳарамайн (Макка ва Мади-на), Яман, Мисрдаги алломалардан ҳадислар эшитган. «Тарихи Бағдод» асарида Ҳ. ибн С. Хуросон шаҳарлари, Ироқ, Ҳижоз, Шом ҳақида маълумотлар ёзганлиги қайд этилган. 983 й. Бағдодга келиб Али ибн Хаш-рам, Исҳоқ ибн Мансур, Абу Зуръа арРозий, Амир ибн Абдуллоҳ ал-Удий, Муҳаммад ибн Авф ал-Хим-сий, Абдо ибн Сулаймон ал-Басрий, Исо ибн Ғийлон, Хубайра ибн ал-Ҳасан аз-Зоҳид, Муҳаммад ибн Абдулазиз аддайнурий ва б.дан ҳадис ривоят қилган. Ўз навба-тида Ҳ. ибн С.дан Абу Бакр Муҳам-мад ибн ал-Жуъабий, Муҳаммад ибн Исмоил ал-Варроқ, Абу Бакр Қаф-фол аш-Шоший, Абу али ал-Ҳофиз, Муҳаммад ибн ал-Музаффар ва б. ҳадис ривоят қилишган. «Тарихи Бағ-дод» («Бағдод тарихи»), «Табақот ал-ҳуффоз» («Ҳофизлар табақалари»), «Тазкират ал-ҳуффоз» («Ҳофизлар таз-кираси»), «ал-Ансоб» («Насабнома»),
«Сийар аълом ан-Нубалд» («Олижаноб алломалар сийратлари»), «ал-Иршод» («Тўғри йўл») каби араб манбаларида Ҳ. ибн С. «Ҳофиз» дея ҳурмат билан тилга олиниб, ишончли муҳаддис сифатида эътироф этилган.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.