Haşşoşiylar
Manba: ÖzME, 11-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 119-b. — ziyouz.com
Haşşoşiylar (arab. - haşiş çekuvçilar, giyohvandlar) — ismoiliylar içidagi yaşirin terrorçilik bilan şuğullangan firqa tarafdorlari. 11-a. oxirida Eronda ismoiliylar harakatining bölinib ketişi natijasida paydo bölgan. Asosçisi — Hasan ibn Sabboh(1124 y.v.e.). Eronning şim.- ğarbidagi toğlar orasida joylaşgan Alamut qal'asi H. jamoasining markazi bölgan. H. hara-kati Suriya va Livanda, keyinçalik Hindistonda ham tarqalgan. U Örta Osiyo, Yaqin va Örta Şarq mamlakatlaridagi qarmatlar harakati bilan uzviy bogliq. H. xalifalik va saljuqiylarga qarşi kuraşgan. H.ning rahbarlari özduş-manlarini öldirişni siyosiy kuraşning asosiy vositasi deb bilgan. H. ğoyat yaşirin holda iş köradigan va tarmoqlangan terrorçilik taşkilotini vujudga keltirgan. Öz maqsadlarini amalga oşiriş (hukmdorlar, podşolar, qirollar va yirik namoyandalarni öldiriş)da fidoyilar (qaşşoq dehqon va şaharlik yoşlar)dan foydalangan. Terrorçi (fidoyi)larga giyoh-vand moddalarni iste'mol qildi-rib, ölsa şubhasiz jannatga tuşişiga işontirgan. Birmunça davr H. köp hukmdorlarga dahşat solib turgan, ulardan köplari (jum-ladan ayrim Yevropa mamlakatlari imperatorlari va qirollari ham) öz jonini saqlaş uçun H.ga tölov tölab turgan. 1256 y. möğul istilo-çilari Alamutni bosib olib, Eronda H. jamoasiga barham bergan. 1273 y.da mamluklar qöşini Suriya va Livandagi H.ning oxirgi taşki-lotlarini tugatgan.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ҲАШШОШИЙЛАР (араб. - ҳашиш чекувчилар, гиёҳвандлар) — исмоилийлар ичидаги яширин террорчилик билан шуғулланган фирқа тарафдорлари. 11-а. охирида Эронда исмоилийлар ҳаракатининг бўлиниб кетиши натижасида пайдо бўлган. Асосчиси — Ҳасан ибн Саббоҳ(1124 й.в.э.). Эроннинг шим.- ғарбидаги тоғлар орасида жойлашган Аламут қалъаси Ҳ. жамоасининг маркази бўлган. Ҳ. ҳара-кати Сурия ва Ливанда, кейинчалик Ҳиндистонда ҳам тарқалган. У Ўрта Осиё, Яқин ва Ўрта Шарқ мамлакатларидаги қарматлар ҳаракати билан узвий боглиқ. Ҳ. халифалик ва салжуқийларга қарши курашган. Ҳ.нинг раҳбарлари ўздуш-манларини ўлдиришни сиёсий курашнинг асосий воситаси деб билган. Ҳ. ғоят яширин ҳолда иш кўрадиган ва тармоқланган террорчилик ташкилотини вужудга келтирган. Ўз мақсадларини амалга ошириш (ҳукмдорлар, подшолар, қироллар ва йирик намояндаларни ўлдириш)да фидойилар (қашшоқ деҳқон ва шаҳарлик ёшлар)дан фойдаланган. Террорчи (фидойи)ларга гиёҳ-ванд моддаларни истеъмол қилди-риб, ўлса шубҳасиз жаннатга тушишига ишонтирган. Бирмунча давр Ҳ. кўп ҳукмдорларга даҳшат солиб турган, улардан кўплари (жум-ладан айрим Европа мамлакатлари императорлари ва қироллари ҳам) ўз жонини сақлаш учун Ҳ.га тўлов тўлаб турган. 1256 й. мўғул истило-чилари Аламутни босиб олиб, Эронда Ҳ. жамоасига барҳам берган. 1273 й.да мамлуклар қўшини Сурия ва Ливандаги Ҳ.нинг охирги ташки-лотларини тугатган.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.