Havo bilan isitiş
Manba: ÖzME, 11-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 6–7-b. — ziyouz.com
Havo bilan isitiş - xonalar ni qizigan havo yordamida isitiş. Havo qizdirgiç, havo aylanadigan quvurlar, havo haydovçi va söruvçi qurilmalar, havoni oçib-yopiş kla-panlaridan taşkil topgan. Havo issiq suv, buğ, yoqilği va elektr quv-vati yordamida qizdiriladi. Qizigan havo polga, şipga yoki devorga örnatiladigan agregatlar yordamida xonalarga yuboriladi.
H. bilan i.ning retsirkulyatsion (foy-dalanilgan issiq havodan yana foydalaniladigan) va ventilyatsiya bilan qöşilgan xillari mavjud. Birinçi usulda qizdiriladigan havo istilayotgan xonaning özidan olinadi. Ikkinçi usulda esa havoning bir qismi taşqaridan, qolgan qismi xonaning özidan olinadi. Taşqi va içki havoning hajmini istalgan nisbatda özgartiriş mumkin. Qizdiriladigan havoni faqat taşqaridan oladigan tizimlar ham bor. Bunday tizimlar, mas, bitta havo qizdirgiç bilan bir neça xonadonni isitişda qöllaniladi (bunday holda sirkulyatsiya orqali havoning bir xonadondan ikkinçi xonadonga ötişi maqsadga muvo-fiq emas). Iş jarayonida zararli gaz yoki çang çiqadigan sanoat binolarida ham sirkulyatsiyadan foydalanilmaydi. H. bilan i. tizimlarida havoning harakati havo qizdirgiçdan oldingi va keyingi t-ralar hamda havo ziçligi farqi evaziga tabiiy holatda yoki mexanik haydaş tufayli sodir böladi. Keyingi holda elektr ventilya-torlardan foydalaniladi.
H. bilan i.ning boşqa markaziy isi-tiş tizimlaridan afzalligi şunda-ki, bunda metall kam sarflanadi (çunki suv yoki buğ bilan isitiş tizimlaridagi singari metall isitiş jihozlari va quvurlaridan foydalanilmaydi). H. bilan i. ventilyatsiya bilan qöşilganda bir yöla xonadagi havoni mö'tadillaştiradi (konditsirlay-di). Sanoat binolari sexlarida, jamoat binolarida, xonalari köp bölgan binolarda (agar quriliş kon-struksiyalari böşliqlaridan havo kanali sifatida foydalanişning imkoni bölsa) H. bilan i. köproq samara beradi. H. bilan i., asosan, jamoat va sanoat binolarini isitişda qöllanadi. Rossiya, AQŞ va b. rivojlangan davlatlarda H. bilan i. tizimi turar joy binolarida ham qöllana boşladi.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ҲАВО БИЛАН ИСИТИШ - хоналар ни қизиган ҳаво ёрдамида иситиш. Ҳаво қиздиргич, ҳаво айланадиган қувурлар, ҳаво ҳайдовчи ва сўрувчи қурилмалар, ҳавони очиб-ёпиш кла-панларидан ташкил топган. Ҳаво иссиқ сув, буғ, ёқилғи ва электр қув-вати ёрдамида қиздирилади. Қизиган ҳаво полга, шипга ёки деворга ўрнатиладиган агрегатлар ёрдамида хоналарга юборилади.
Ҳ. билан и.нинг рециркуляцион (фой-даланилган иссиқ ҳаводан яна фойдаланиладиган) ва вентиляция билан қўшилган хиллари мавжуд. Биринчи усулда қиздириладиган ҳаво истилаётган хонанинг ўзидан олинади. Иккинчи усулда эса ҳавонинг бир қисми ташқаридан, қолган қисми хонанинг ўзидан олинади. Ташқи ва ички ҳавонинг ҳажмини исталган нисбатда ўзгартириш мумкин. Қиздириладиган ҳавони фақат ташқаридан оладиган тизимлар ҳам бор. Бундай тизимлар, мас, битта ҳаво қиздиргич билан бир неча хонадонни иситишда қўлланилади (бундай ҳолда циркуляция орқали ҳавонинг бир хонадондан иккинчи хонадонга ўтиши мақсадга муво-фиқ эмас). Иш жараёнида зарарли газ ёки чанг чиқадиган саноат биноларида ҳам циркуляциядан фойдаланилмайди. Ҳ. билан и. тизимларида ҳавонинг ҳаракати ҳаво қиздиргичдан олдинги ва кейинги т-ралар ҳамда ҳаво зичлиги фарқи эвазига табиий ҳолатда ёки механик ҳайдаш туфайли содир бўлади. Кейинги ҳолда электр вентиля-торлардан фойдаланилади.
Ҳ. билан и.нинг бошқа марказий иси-тиш тизимларидан афзаллиги шунда-ки, бунда металл кам сарфланади (чунки сув ёки буғ билан иситиш тизимларидаги сингари металл иситиш жиҳозлари ва қувурларидан фойдаланилмайди). Ҳ. билан и. вентиляция билан қўшилганда бир йўла хонадаги ҳавони мўътадиллаштиради (кондицирлай-ди). Саноат бинолари цехларида, жамоат биноларида, хоналари кўп бўлган биноларда (агар қурилиш кон-струкциялари бўшлиқларидан ҳаво канали сифатида фойдаланишнинг имкони бўлса) Ҳ. билан и. кўпроқ самара беради. Ҳ. билан и., асосан, жамоат ва саноат биноларини иситишда қўлланади. Россия, АҚШ ва б. ривожланган давлатларда Ҳ. билан и. тизими турар жой биноларида ҳам қўллана бошлади.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.