Haydalma qatlam osti gorizonti

Haydalma qatlam osti gorizonti HAYDALMA QATLAM OSTI GORIZONTI, tuproqning haydalma qatlam osti gorizonti — köp yillar davomida yerga işlov beriş va suğoriş natijasida tuproqning haydalma qatlami ostida hosil böladigan ziç qavat. U, asosan, qumoq va soz mexanik suğoriladigan (ba'zan lalmikor yerlarda) tuproqlarni köp muddat (kamida 15—20 yil) mobaynida bir xil çuqurlikda haydaş oqibatida şakllanadi; uning ziçligi va qalinligi yerni özlaştiriş hamda suğoriş muddatlari (davri)ga boğliq holda orta boradi. Bu qavat, odatda, öta ziçlaşganligi, yirik palaxsa kesakli tuzilişi, juda mayda kolloid loyqali zarraçalar miqdorining köpligi va suvga çidamli agregatlarning deyarli yöqligi bilan tavsiflanadi. Ba'-zan uni tuproq «plugtovoni», «plug osti ziç qatlami» deb notöğri ataşadi. H.q.o.g. «plugtovon» (12—15 sm)ga qaraganda ança qalin (18—25 sm) böladi. Tuproq «plugtovoni» H.q.o.g.ning eng ustki qismi bölib, yuqori hajm massasi (1,45—1,65 g/sm3) va kam umumiy ğovaklikka (40—45%) ega. Ayniqsa çöl zonasidagi mexanik tarkibi oğir va şörtob suğoriladigan tuproqlarning ziçligi yuqori, bu qatlam suvning şimilişi va sizib ötişini keskin kamaytiradi, ekinlar ildi-zining ösişi va rivojlanişiga, şuningdek şörning yuvilişiga salbiy ta'sir etadi.

H.q.o.g.ning salbiy ta'sirini bartaraf etiş uçun har 4—5 y.da bir marta şudgorlaşda yerni çuqurroq haydab, şu qatlamni ham yumşatib turiş yoki haydalma qatlam qalinligini asta-sekin oşirib boriş zarur.