Haydarobod sultonligi
Manba: ÖzME, 11-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 46–47-b. — ziyouz.com
Haydarobod sultonligi -Hindistondagi sultonlik (1724— 1950). Unga telugu, maratha, kannara va b. xalqlar yaşaydigan hududlar kirgan. Boburiylar davlati tanazzulga uçrab, mayda sultonlik, knyazlik va b.ga bölinib ketgaç, vujudga kelgan. 1724 y. Boburiylarning Bijopur va Gol-kondadagi nizomulmulk unvoniga ega bölgan noibi Asaf Jah özini mustaqil hukmdor deb e'lon etgan va H.s.ga asos solgan. Sultonlikning keyingi hukmdorlari ham nizomul-mulk deb atatgan. Angliyaning Ost-Indiya kom-paniyasi 1798 y. H.s.ni teng huquqli bölmagan şartnoma tuzişga majbur etgan. Natijada sultonlik özini himoya qiliş, mustaqil diplomatik aloqalar olib boriş huquqidan mahrum bölgan. Sultonlikka ingliz rezidenti tayinlangan. 1947 y. Hindistonda mus-taqillik e'lon qilingaç, nizomul-mulk H.s.ning Hindiston ittifoqiga qöşilişiga qarşilik körsatgan, ammo sultonlik aholisining tazyiqi ostida (Telingana qözğoloni) itti-foqqa qöşiliş töğrisidagi şartno-maga imzo çekkan. 1950 y.da H.s. ştatga aylantirilgan. Nizomulmulk hokimiyati çeklangan; ammo u rajpramukh (ij-roiya hokimiyat boşliği) sifatida ştatni boşqargan. 1956 y.gi ma'muriy islohotdan söng Haydarobod ştati tugatilib, uning hududi Andhra-Pra-deş, Maysur va Bombey (1960 y.dan Gujarot va Maharaştra ştatlariga bölingan) ştatlariga qöşilgan. Ni-zomulmulk qölida faqat unga tegişli köçmas mol-mulk, xazina qolgan; unga nafaqa tayinlangan.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ҲАЙДАРОБОД СУЛТОНЛИГИ -Ҳиндистондаги султонлик (1724— 1950). Унга телугу, маратҳа, каннара ва б. халқлар яшайдиган ҳудудлар кирган. Бобурийлар давлати таназзулга учраб, майда султонлик, князлик ва б.га бўлиниб кетгач, вужудга келган. 1724 й. Бобурийларнинг Бижопур ва Гол-кондадаги низомулмулк унвонига эга бўлган ноиби Асаф Жаҳ ўзини мустақил ҳукмдор деб эълон этган ва Ҳ.с.га асос солган. Султонликнинг кейинги ҳукмдорлари ҳам низомул-мулк деб ататган. Англиянинг Ост-Индия ком-панияси 1798 й. Ҳ.с.ни тенг ҳуқуқли бўлмаган шартнома тузишга мажбур этган. Натижада султонлик ўзини ҳимоя қилиш, мустақил дипломатик алоқалар олиб бориш ҳуқуқидан маҳрум бўлган. Султонликка инглиз резиденти тайинланган. 1947 й. Ҳиндистонда мус-тақиллик эълон қилингач, низомул-мулк Ҳ.с.нинг Ҳиндистон иттифоқига қўшилишига қаршилик кўрсатган, аммо султонлик аҳолисининг тазйиқи остида (Телингана қўзғолони) итти-фоққа қўшилиш тўғрисидаги шартно-мага имзо чеккан. 1950 й.да Ҳ.с. штатга айлантирилган. Низомулмулк ҳокимияти чекланган; аммо у ражпрамукҳ (иж-роия ҳокимият бошлиғи) сифатида штатни бошқарган. 1956 й.ги маъмурий ислоҳотдан сўнг Ҳайдаробод штати тугатилиб, унинг ҳудуди Андҳра-Пра-деш, Майсур ва Бомбей (1960 й.дан Гужарот ва Маҳараштра штатларига бўлинган) штатларига қўшилган. Ни-зомулмулк қўлида фақат унга тегишли кўчмас мол-мулк, хазина қолган; унга нафақа тайинланган.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.