Hayit zilzilasi
Manba: ÖzME, 11-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 51–52-b. — ziyouz.com
Hayit zilzilasi - 1949 y. 10 iyulda Tojikistonning Hayit, Jirğatol, Garm, Qal'ai-Dabiob kabi aholi punktlari va atrofdagi hududlarda sodir bölgan. Zilzila öçoği 16 km çuqurlikda joylaşgan, kuçi 10 ball, magnitudasi 7,5 bölgan. Hisor toğ tizmasining jan. etaklarini lar-zaga keltirgan bu zilzila tösatdan katta zarb bilan boşlangan, natijada 150 dan ortiq qişloq bir zumda xarob bölgan. 9 balli epitsentr zonasi ğarbdan-şarqqa çözilgan bölib, uz. 60—65 km va eni 6—10 km li may-donni öz içiga olgan. Zilzila paytida Çokurak toğining katta qismi Obi-Dara-Hovuz daryosi darasiga qulab tuşgan. Toşutuproq aralaş bölgan bu qatlam daryo suvi bilan katta tezlikda pastga qarab vodiy tomon harakat qilgan. natijada uyumlar bal. 700 m, uz. 5 km va eni 1 km keladigan bahaybat köçki hosil qilib, Hayit qişloğini butun aholisi bilan kömib yuborgan. Qöşni Surxob va Yasman daryolari yon atroflarida ham bir qança katta, kiçik köçkilar harakatga kelgan, ba'zi joylarda yer yoriqlari paydo bölgan. Bu yoriqlar böyiça toğ jinslari qatlamlarining bir-biriga nisbatan siljişlari quzatilgan. Dastlabki asosiy zilziladan keyin bu joylarda tebranişlar yana bir neça marta takrorlanib kuçi 8 ballga yetgan. Zilzila natijasida jami 33 ta qişloq toğ jinslaridan hosil bölgan uyumlar ostida qolgan va 12000 kişi halok bölgan.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ҲАЙИТ ЗИЛЗИЛАСИ - 1949 й. 10 июлда Тожикистоннинг Ҳайит, Жирғатол, Гарм, Қалъаи-Дабиоб каби аҳоли пунктлари ва атрофдаги ҳудудларда содир бўлган. Зилзила ўчоғи 16 км чуқурликда жойлашган, кучи 10 балл, магнитудаси 7,5 бўлган. Ҳисор тоғ тизмасининг жан. этакларини лар-зага келтирган бу зилзила тўсатдан катта зарб билан бошланган, натижада 150 дан ортиқ қишлоқ бир зумда хароб бўлган. 9 балли эпицентр зонаси ғарбдан-шарққа чўзилган бўлиб, уз. 60—65 км ва эни 6—10 км ли май-донни ўз ичига олган. Зилзила пайтида Чокурак тоғининг катта қисми Оби-Дара-Ҳовуз дарёси дарасига қулаб тушган. Тошутупроқ аралаш бўлган бу қатлам дарё суви билан катта тезликда пастга қараб водий томон ҳаракат қилган. натижада уюмлар бал. 700 м, уз. 5 км ва эни 1 км келадиган баҳайбат кўчки ҳосил қилиб, Ҳайит қишлоғини бутун аҳолиси билан кўмиб юборган. Қўшни Сурхоб ва Ясман дарёлари ён атрофларида ҳам бир қанча катта, кичик кўчкилар ҳаракатга келган, баъзи жойларда ер ёриқлари пайдо бўлган. Бу ёриқлар бўйича тоғ жинслари қатламларининг бир-бирига нисбатан силжишлари қузатилган. Дастлабки асосий зилзиладан кейин бу жойларда тебранишлар яна бир неча марта такрорланиб кучи 8 баллга етган. Зилзила натижасида жами 33 та қишлоқ тоғ жинсларидан ҳосил бўлган уюмлар остида қолган ва 12000 киши ҳалок бўлган.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.