Haykal
Manba: ÖzME, 11-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 53-b. — ziyouz.com
Haykal (arab. — katta, uluğ şakl) — 1) tasviriy san'at asari; haykal-taroşlikt toş, yoğoç, suyakni yönib, öyib, metall (asosan, bronza, zanglamaydigan pölat), beton, gipsni qolipga quyib, qotirib, sopol, çinni haykalçalar tayyorlaşda loyga şakl berib, keyin qizdirib işlanadi. Monumental (oçiq havoda), dast-gohli (bino içida), bezak (me'morlik, boğ-parkda), juda kiçik hajmda işlanadigan (uy içida bezak vazifasini ötovçi) xillari bor; 2) zargarlik buyumi; qoraqalpoq ayollarining murakkab kökrak taqinçoği. Haykel deb ham ataladi. Zebigardonnint eng qad. va aniq nomi. H. asosiy turunj va böyinga osiladigan zanjirli qismlardan iborat: yuzasi bosma naqşlar bilan bezatilgan turunj qismi hajmdor bölib, yirik marjonli közlar qadalgan yapaloq nayça va uning ustki va ostki tomoniga kungurador («ona — ma'buda» tasvirini ifoda-lovçi) şakllar işlangan qismlardan iborat; quyi qismi yaproqça, du-maloq qubbaçalar, ziğiraklar osilgan zanjirli şokilalar bilan hoşiyalanadi. Qad.dan hosildorlik homiysi (tumor) sifatida qadrlangan. H.ni raqqosalar milliy kiyimning tarkibiy qismi sifatida taqadilar.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ҲАЙКАЛ (араб. — катта, улуғ шакл) — 1) тасвирий санъат асари; ҳайкал-тарошликт тош, ёғоч, суякни йўниб, ўйиб, металл (асосан, бронза, зангламайдиган пўлат), бетон, гипсни қолипга қуйиб, қотириб, сопол, чинни ҳайкалчалар тайёрлашда лойга шакл бериб, кейин қиздириб ишланади. Монументал (очиқ ҳавода), даст-гоҳли (бино ичида), безак (меъморлик, боғ-паркда), жуда кичик ҳажмда ишланадиган (уй ичида безак вазифасини ўтовчи) хиллари бор; 2) заргарлик буюми; қорақалпоқ аёлларининг мураккаб кўкрак тақинчоғи. Ҳайкел деб ҳам аталади. Зебигардоннинт энг қад. ва аниқ номи. Ҳ. асосий турунж ва бўйинга осиладиган занжирли қисмлардан иборат: юзаси босма нақшлар билан безатилган турунж қисми ҳажмдор бўлиб, йирик маржонли кўзлар қадалган япалоқ найча ва унинг устки ва остки томонига кунгурадор («она — маъбуда» тасвирини ифода-ловчи) шакллар ишланган қисмлардан иборат; қуйи қисми япроқча, ду-малоқ қуббачалар, зиғираклар осилган занжирли шокилалар билан ҳошияланади. Қад.дан ҳосилдорлик ҳомийси (тумор) сифатида қадрланган. Ҳ.ни раққосалар миллий кийимнинг таркибий қисми сифатида тақадилар.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.