Hayo

Hayo — axloqşunoslik tuşunçasi. Muhim axloqiy meyor, ayni paytda xulqiy gözallikning asosiy belgilaridan biri. H. uyat hissi bilan öxşaş bölsa-da, aslida andişa va iboga yaqin fazilat tarzi.sa namoyon böladi, u nafosat bilan uyğunlaşib ketadi. Uyat hissida insonning özi sodir etgan yoki boşqalar vositasida amalga oşi-rilgan axloqiylikka zid xatti-hara-katlaridan noqulay vaziyatga tuşiş, önğaysizlaniş holati paydo böladi, bu holat xattiharakat sodir etgandan söng ham davom etadi va köp hollarda vijdon azobini qözğatadi. H.da esa mazkur holatlar sof ma'naviy xarakterga ega bölib, ular xatti-harakat sodir etilayotgan paytdagina yuzaga çiqadi.

H.ning insoniy sifat tarzidagi mavjudligi hayolilik bölib, kişining ma'naviyatli, ma'rifatli, nomusli, oçiq köngilli ekanini anglatadi, uning ziddi — behayolik (hayosizlik) esa, aksinça, ma'naviyatsizlik, nopoklikka moyillik, qalbi qattiqlik, vijdonsizlik kabi illatlar bilan xarakterlanadi. Hoz. kunda turli nivilizatsiyalarning özaro aloqalari, ba'zan esa omuxtalaşuvi, urbanizatsiya, modaparastlik singari zamonaviy ijtimoiy hodisalar H.lilikka ma'lum ma'noda salbiy ta'sir körsatayotir, ayniqsa xotin-qizlar va yoşlarning özini tutişi-da, muomalasida, kiyinişida bu ta'sirni yaqqol seziş mumkin. Oiladagi va maktabdagi tarbiyada H.li bölişlik — xulqiy gözallik, nazo-kat ekani, behayolik — xulqiy xunuklik va qöpollik ekanini uqtiriş, şaxs erkinligi doimo özgalar oldidagi mas'uliyat bilan boğlikligini tuşuntirib boriş muhim vazi-falardan biridir.

Abdulla Şer.