«Hidoya»

«Hidoya» (arab. — yöllanma; töla nomi «Hidoya fi furu' al-fiqh» — «Fiqh sohalari böyiça yöllanma») — hanafiylikyaa keng tarqalgan şariat qöllanmasi (kodeksi). Uni Burhoniddin Marğinoniy 13 y. davomida yozgan. Qöllanmani yaratişda Qur'on oyatlariga, dastlabki 4 xalifa, sahobalar va tobe'inlarning rivoyatlari, hadislar, sunniylikdagi 4 mazhab asosçilarining asarlariga tayangan. «H.» 4 jild, 57 kitob, 165 bob, 152 fasldan tarkib topgan. «H.»ning 1-jildi 5 kitobdan iborat bölib taho-rat va amaliy ibodatlar (nlmoz, röza, zakot va haj)ga bağişlangan. 2-jildga nikoh, taloq, qulni ozod qiliş, topib olingan bolalarning nasabini aniqlaş, bedarak yöqolganlar, şe-rikçilik, vaqf huquqi kabi masalalar kiritilgan. 3-jildda oldi-sotdi, pul muammolari, kafolat, qozilarning vazifalari, guvohlik, vakolat, da'vo, sulh, qarz beriş, sovğa, ijara, voliylik (patronat), homiylik kabi masalalar örin olgan. 4-jildda merosni taqsimlaş, vasiyat, şartno-ma, ovçilik, garovga beriş, jinoyatlar xususida, xun haqi tölaş kabi masalalar yoritilgan. Burhoniddin Marğinoniyning «H.» asari yoziliş uslubi böyiça ajralib turadi. Unda huquqiy muammolarning yeçimi dast-avval maşhur faqihlarning fikr-xulosalarini bayon qiliş va unga boşqa fiqh olimlarining e'tirozlari va qöşilişlarini izhor qiliş yöli bilan berilgan. Xuddi şunday umume'tirof etgan obröli faqihlar nuqtai nazaridan kelib çiq-qan holda muayyan huquqiy muammoning eng ma'qul yeçimini tanlab oliş mumkin bölgan. Şu yöl bilan «H.»da şariat qoidalarining aynan özigina emas, balki ularning mukammal asos va dalillari ham asl ravişda berilgan. «H.» bir neça asr davomida köp musulmon mamlakatlarida huquqşunoslik böyiça asosiy manba hisoblangan. «H.» sudlov böyiça qöllanma sifatida Özbekistonda 20-a. ning 20-y.larigaça — qozilar sudi bekor qilinib, şörolar sud tizimi joriy qilingunça amalda böldi. U ba'zi musulmon mamlakatlari oliy öquv yurtlarida öqitiladi. «H.» bir neça tilga tarjima qilingan. «H.»ning 1-jildi özbek tilida Toşkentda 2001 y.da çop etildi.