Hijriy Aşrafxon

Hijriy Aşrafxon (1634, peşovar viloyati Akuray qişloği — 1697, Hindiston) — afğon-puştu mumtoz adabiyotining taniqli vakillaridan. Xuşholxon Xattakning öğli. 12 yoşidayoq otasi va amakilari bilan özaro qabilaviy uruşlarda iştirok etgan. Tasavvuf şe'riyatini yaxşi bilgan. 1664 y. otasi Xuşholxon Xat-tak hibsga olingaç, qabilasining mustaqilligi uçun janglarga boşçilik qilgan. Ammo H.A. 1683 y. Peşo-varda sotqin ukasi Bayramxonning körsatmasi bilan hisbga olingan va umrining oxirigaça asirlikda yaşagan.

H.A. «Hijriy», «Ruhiy», «Akram» taxalluslari bilan şe'rlar yozgan. Asarlarini qamoqda yaratgan. H.A. şe'rlari «Devoni Hijriy»da töplangan bölib, bu devon Peşovarda bir neça bor çop etilgan. Devon 2 daftardan iborat: 1 -daftarga şoirning puştu tilidagi qasida, ğazal, ruboiy, qit'a va muxammaslari jamlangan. 2-laftardan esa şoirning fors-dariy tilida ijod qilgan şe'rlari joy olgan. Şoir şe'rlarida Xuşholxon Xattakning bevosita ta'siri seziladi. H.A.ning ğazallari va b. turdagi şe'rlarida sufiyona işq, majoziy timsollar, har xil ramziy istioralar köplab uçraydi. Lirikasida an'anaviy işqi ilo-hiyning yönalişlari, körinişlari ustun. H.A.ning tasavvurida ilohiy işkdan bölak haqiqiy işq yöq. Dunyoviy işq mavzuidagi şe'rlari ham bor.