Hind-malay zoogeografiya oblasti
Manba: ÖzME, 11-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 148–149-b. — ziyouz.com
Hind-malay zoogeografiya oblasti HIND-MALAY ZOOGEOGRAFIYA OBLASTI, Şarqiy oblast -quruqlik zoogeografiya oblasti, Osiyoning jan. qismi, Osiyo bilan Avstraliya oraliğidagi köpçilik orollarni öz içiga oladi. Köp qismi tropik örmon, şim. qismi toğlik, faqat kiçik bir qismi çöl va savannalardan iborat. Faunasi nisbatan qad., asosan, daraxtlarda yaşovçi hayvonlardan iborat. Hayvonot dunyosi xil-ma-xil bölişiga qaramasdan, yirik sistematik guruhga mansub endemiklar kam. Sutemizuvçilarning 4 oilasi: uzuntovonlilar, junqanotlilar, tupayyalar va gibbonlar endemik. Öziga xos haşarotxörlar (mas, tipratikan), bir neça tur yirtqiçlar: muşuklar, veverralar, ayiqlar; tuyoqlilar: tapirlar, karkidonlar (3 tur), bugular, buyvollar (hind va karlik buyvol, gaur, banteng, kulrang hökiz), anti-lopalar (nilgau, 4 şoxli va burama şox antilopa), fil, maymunlarning bir neça turi (jumladan, orangutan) bor. Körşapalaklar va kemiruvçilar ayniqsa xilma-xil. Körşapalaklar orasida ösimlikxörlari (uçar itlar) ham keng tarqalgan. Ayrim daryolarda daryo delfinlari yaşaydi.
Quşlar ayniqsa juda xilma-xil, endemik turlari kokilli uzunqanot-lilar, şoxtumşuqlilar oilalarida köp uçraydi. Sudralib yuruvçilardan gekkonlar, eçkemarlar, agamalar, ssinklar, ilonlar, toşbaqalar (jum-ladan, katta boşli toşbaqa), timsohlarning bir neça turi (jumladan, gaviallar, alligator) keng tarqalgan. Suvda hamda quruqlikda yaşovçilar turlari köp emas; dumlilar uçramaydi; dumsizlardan qurbaqalar (jumladan, uçar baqa, qurilloq baqalar) yaşaydi. Baliqlar faunasi ham xil-maxil: karpsimonlar, laqqaning bir neça turi köp uçraydi; yirik daryolarda akulalar böladi.
H.-m.z.o. faunasi tarixan efiopiya zoogeografiya oblasti faunasiga yaqin. Karkidonlar, fillar, torburunli va odamsimon maymunlar, kaltakesaklar, ayrim lemurlar, tuyokdilarning ayrim uruğlari (mas, buğuçalar, buyvollar), tovuslar, uzun burun quşlar, sudralib yuruvçilardan xameleonlar, eçke-marlar va agamalar har ikki oblastda ham uçraydi. H.- m.z.o.ning turli qismida hayvonot dunyosi keskin farq qiladi. Bu hol oblast hududining asosiy qismi orollardan iboratligi tufayli hayvonlar arealining ajralib qolganligi bilan bogliq. H.-m.z.o. Hin-diston-Hindixitoy va Malay kiçik oblastlariga bölinadi.
H.-m.z.o. hududida qad. madaniyat öçoği bölgan mamlakatlar joylaşgan. Bu mamlakatlarda q.x. hayvonlarining bir qança turlari: buyvol, gaur, banteng, çöçqa, tovuq, tovus, hindiston arisi xonakilaştirilgan.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ҲИНД-МАЛАЙ ЗООГЕОГРАФИЯ ОБЛАСТИ, Шарқий область -қуруқлик зоогеография области, Осиёнинг жан. қисми, Осиё билан Австралия оралиғидаги кўпчилик оролларни ўз ичига олади. Кўп қисми тропик ўрмон, шим. қисми тоғлик, фақат кичик бир қисми чўл ва саванналардан иборат. Фаунаси нисбатан қад., асосан, дарахтларда яшовчи ҳайвонлардан иборат. Ҳайвонот дунёси хил-ма-хил бўлишига қарамасдан, йирик систематик гуруҳга мансуб эндемиклар кам. Сутэмизувчиларнинг 4 оиласи: узунтовонлилар, жунқанотлилар, тупайялар ва гиббонлар эндемик. Ўзига хос ҳашаротхўрлар (мас, типратикан), бир неча тур йиртқичлар: мушуклар, веверралар, айиқлар; туёқлилар: тапирлар, каркидонлар (3 тур), бугулар, буйволлар (ҳинд ва карлик буйвол, гаур, бантенг, кулранг ҳўкиз), анти-лопалар (нильгау, 4 шохли ва бурама шох антилопа), фил, маймунларнинг бир неча тури (жумладан, орангутан) бор. Кўршапалаклар ва кемирувчилар айниқса хилма-хил. Кўршапалаклар орасида ўсимликхўрлари (учар итлар) ҳам кенг тарқалган. Айрим дарёларда дарё дельфинлари яшайди.
Қушлар айниқса жуда хилма-хил, эндемик турлари кокилли узунқанот-лилар, шохтумшуқлилар оилаларида кўп учрайди. Судралиб юрувчилардан гекконлар, эчкемарлар, агамалар, сцинклар, илонлар, тошбақалар (жум-ладан, катта бошли тошбақа), тимсоҳларнинг бир неча тури (жумладан, гавиаллар, аллигатор) кенг тарқалган. Сувда ҳамда қуруқликда яшовчилар турлари кўп эмас; думлилар учрамайди; думсизлардан қурбақалар (жумладан, учар бақа, қуриллоқ бақалар) яшайди. Балиқлар фаунаси ҳам хил-махил: карпсимонлар, лаққанинг бир неча тури кўп учрайди; йирик дарёларда акулалар бўлади.
Ҳ.-м.з.о. фаунаси тарихан эфиопия зоогеография области фаунасига яқин. Каркидонлар, филлар, торбурунли ва одамсимон маймунлар, калтакесаклар, айрим лемурлар, туёкдиларнинг айрим уруғлари (мас, буғучалар, буйволлар), товуслар, узун бурун қушлар, судралиб юрувчилардан хамелеонлар, эчке-марлар ва агамалар ҳар икки областда ҳам учрайди. Ҳ.- м.з.о.нинг турли қисмида ҳайвонот дунёси кескин фарқ қилади. Бу ҳол область ҳудудининг асосий қисми ороллардан иборатлиги туфайли ҳайвонлар ареалининг ажралиб қолганлиги билан боглиқ. Ҳ.-м.з.о. Ҳин-дистон-Ҳиндихитой ва Малай кичик областларига бўлинади.
Ҳ.-м.з.о. ҳудудида қад. маданият ўчоғи бўлган мамлакатлар жойлашган. Бу мамлакатларда қ.х. ҳайвонларининг бир қанча турлари: буйвол, гаур, бантенг, чўчқа, товуқ, товус, ҳиндистон ариси хонакилаштирилган.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.