Hindiston yarim oroli
Manba: ÖzME, 11-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 166-b. — ziyouz.com
Hindiston yarim oroli Jan. Osiyodagi yarim orol, asosan, Hindistonda. Maydoni qariyb 2 mln. km2. Ğar-bda Arabiston dengizi, şarqda Hind okeanining Bengaliya qöltiği bilan çegaradoş. Şim. çegarasi şartli ravişda Hind daryosi deltasi bilan Gang daryosi deltasi oraliğidan ötkazilgan. Qirg-oqlari past, kam parçalangan. Sohil qismi kambar allyuvial tekislik. Katta maydonni Dekan yassitoğligi egallaydi. Uning ğarbiy balandroq qismi — Ğarbiy Gat toğlari Arabiston dengiziga tik tuşgan. Şarqida Şarqiy Gat toğlarini taşkil etgan alohida massivlar uçraydi. Yarim orolning eng baland qismi uning jan. dagi Anaymudi toği, 2698 m. Toşkömir, temir va marganets rudalari konlari bor. Ikdimi tropik, subekvatorial iqlimga ötib boradi. Şim.da tropik mussonli, yozi sernam iqlim. Örtaça t-ralar yanv.da 21—29°, mayda 30—40°. Yillik yoğin içki r-nlarida 500 — 700 mm, şamolga röpara toğ yon bağirlarida 3000 mm gaça. Asosiy daryolari — Narmada, Tapti, Mahanadi, Godavari, Krişna va b., yomğirdan töyinadi, yoz— kuz oylarida tölib oqadi, tez-tez toşadi. Suvidan, asosan, suğorişda foydalaniladi. Ğarbiy va Şarqiy Gat toğlarining dengizga qaragan yon bağirlarida doim yaşil sernam va mussonli barg tökuvçi örmonlar, içki hududlarda savanna tipidagi ösimliklar ösadi, daryolar deltasida mangra örmonlari bor. Milliy boğlar taşkil etilgan. Katta maydonlarni madaniy land-şaftlar — ekin maydonlari (şoli, buğdoy, paxtazorlar) va mevali boğlar egallagan.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ҲИНДИСТОН ЯРИМ ОРОЛИ Жан. Осиёдаги ярим орол, асосан, Ҳиндистонда. Майдони қарийб 2 млн. км2. Ғар-бда Арабистон денгизи, шарқда Ҳинд океанининг Бенгалия қўлтиғи билан чегарадош. Шим. чегараси шартли равишда Ҳинд дарёси дельтаси билан Ганг дарёси дельтаси оралиғидан ўтказилган. Қирг-оқлари паст, кам парчаланган. Соҳил қисми камбар аллювиал текислик. Катта майдонни Декан ясситоғлиги эгаллайди. Унинг ғарбий баландроқ қисми — Ғарбий Гат тоғлари Арабистон денгизига тик тушган. Шарқида Шарқий Гат тоғларини ташкил этган алоҳида массивлар учрайди. Ярим оролнинг энг баланд қисми унинг жан. даги Анаймуди тоғи, 2698 м. Тошкўмир, темир ва марганец рудалари конлари бор. Икдими тропик, субэкваториал иқлимга ўтиб боради. Шим.да тропик муссонли, ёзи сернам иқлим. Ўртача т-ралар янв.да 21—29°, майда 30—40°. Йиллик ёғин ички р-нларида 500 — 700 мм, шамолга рўпара тоғ ён бағирларида 3000 мм гача. Асосий дарёлари — Нармада, Тапти, Маҳанади, Годавари, Кришна ва б., ёмғирдан тўйинади, ёз— куз ойларида тўлиб оқади, тез-тез тошади. Сувидан, асосан, суғоришда фойдаланилади. Ғарбий ва Шарқий Гат тоғларининг денгизга қараган ён бағирларида доим яшил сернам ва муссонли барг тўкувчи ўрмонлар, ички ҳудудларда саванна типидаги ўсимликлар ўсади, дарёлар дельтасида мангра ўрмонлари бор. Миллий боғлар ташкил этилган. Катта майдонларни маданий ланд-шафтлар — экин майдонлари (шоли, буғдой, пахтазорлар) ва мевали боғлар эгаллаган.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.