Hindistoniy

Manba: ÖzME, 11-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 166–167-b. — ziyouz.com

Hindistoniy HINDISTONIY, hindaviy -örta asrlarda Dehli, Agra, Marathi hududlarida mavjud bölgan khari böli («sof», toza şeva») lahjalari asosida şakllangan xalq-sözlaşuv tili. Butun Şim. va qisman Markaziy va Jan. Hindistonda millatlararo aloqa tili sifatida rivojlangan. H.da sözlaşuvçilar 250 mln. kişiga yaqin (ötgan asrning oxiri). Jan. Hindistonda bu til «dakhiniy» yoki «jan. H.» deb ataladi. H., özi adabiy til sifatida şakllanmagan bölsa-da, 2 yozma adabiy tilga — urdu va hindiy (adabiy hind)ga asos bölgan.

H.ning fonetik va grammatik qurilişi urdu va hindiy tillariniki b-n öxşaş; luğat tarkibi urdudan eroniy va arabiy özlaşmalarning kamligi, hindiydan esa sanskritça özlaşmalarning yöqligi bilan farqlanib, asl hindiyça sözlar (yoki «tadb-hava»), şuningdek, ilk eroniy özlaşmalardan taşkil topgan.

Ad.: Zograf G.A., Xindustani na rubeje XUP1-X1X vv., M., 1961; Şamatov A.N., Klassiçeskiy dakxini (Yujnny xin-dustani XVIII v.), M., 1974.

Asl matn (kirill, PDF'dagidek)

ҲИНДИСТОНИЙ, ҳиндавий -ўрта асрларда Деҳли, Агра, Маратҳи ҳудудларида мавжуд бўлган кҳари бўли («соф», тоза шева») лаҳжалари асосида шаклланган халқ-сўзлашув тили. Бутун Шим. ва қисман Марказий ва Жан. Ҳиндистонда миллатлараро алоқа тили сифатида ривожланган. Ҳ.да сўзлашувчилар 250 млн. кишига яқин (ўтган асрнинг охири). Жан. Ҳиндистонда бу тил «дакҳиний» ёки «жан. Ҳ.» деб аталади. Ҳ., ўзи адабий тил сифатида шаклланмаган бўлса-да, 2 ёзма адабий тилга — урду ва ҳиндий (адабий ҳинд)га асос бўлган.

Ҳ.нинг фонетик ва грамматик қурилиши урду ва ҳиндий тиллариники б-н ўхшаш; луғат таркиби урдудан эроний ва арабий ўзлашмаларнинг камлиги, ҳиндийдан эса санскритча ўзлашмаларнинг йўқлиги билан фарқланиб, асл ҳиндийча сўзлар (ёки «тадб-ҳава»), шунингдек, илк эроний ўзлашмалардан ташкил топган.

Ад.: Зограф Г.А., Хиндустани на рубеже ХУП1-Х1Х вв., М., 1961; Шаматов А.Н., Классический дакхини (Южннй хин-дустани XVIII в.), М., 1974.

Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.