Hindukuş

Hindukuş (fors. Hinduköh - hind toği) — Osiyodagi toğ sistemasi, asosan, Afğoniston, şuningdek, pokiston hududida (jan.-şarqiy çekka-si). Uz. 800 km çamasida, eni 350 km gaça. Eng baland joyi 7690 m (Tiriç-mir toği). Markaziy va şarqiy qismlarining örtaça bal. 4000 m. H. jan,-ğarbdan şim.-şarqqa çözilgan bölib, Amudaryo, Hind va Hilmand daryolari havzalari örtasida suvayirgiç vazi-fasini, iqlim va landşaft çegarasini bajaradi. Asosiy tizmalari — Bobo, Pağmon va b. Toglar alp bur-malanişi davrida vujudga kelgan. Zamini qad. metamorfik jinslar (sla-nets, granit, ohaktoş va b.)dan, şuningdek, mezokaynozoyning çökindi qatlamlaridan tarkib topgan. Seysmik faol zona. Iqlimi quruq, kontinen-tal. Yillik yoğin 300—800 mm, jan.-şarqi yozgi mussonlar ta'sirida böladi. Iqlimi va landşafti balandlik mintaqalari böyiça özgarib boradi. Daryolari qor va muzdan töyinadi, bahor va yozda tölib oqadi. Şim. va jan. yon bağirlari landşafti bir-biridan farq qiladi. Pastdan yuqoriga şim. qismidagi böz tuproqlarda köp yillik baland böyli ötlar, şuvoq, pista, toğ jigarrang va qizil tuproqlarda kserofit butalar, arça, kam çirindili toğ çöl tuproqlarida toğ quruq daşt yoki çöl ösimliklari ösadi. Nisbatan sernam jan.-şarqiy yon bağirlaridagi subtropik jigarrang tuproqlarda barg tökuvçi quruq örmonlar va butalar, 2500 m gaça balandlikda hindhimolay tipidagi keng bargli örmonlar, 2500 — 3300 m da igna bargli va aralaş örmonlar, 3300 — 3700 m va undan balandda subalp va alp ötloqlari tarqalgan.