Hiqiçoq tutişi
Manba: ÖzME, 11-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 182–183-b. — ziyouz.com
Hiqiçoq tutişi - odam nafas olganda, diafragma reflektor qisqa-rib nafas yölidan öziga xos tovuş çiqişi, bu diafragmaning tortişib qisqarişi natijasida röy beradi. H.t. mutlaqo soğlom kişilarda heç qanday sababsiz paydo bölib, odatda, beza-rar va tez ötib ketadi. Çuqur nafas olganda, bir oz vaqt nafas olmay turganda, bir-ikki qultum sovuq suv içganda H.t. birmunça yengillaşadi yoki töxtaydi. H.t. ayrim kasalliklar belgisi bölişi ham mumkin.
Zamonaviy tibbiyot bu kasallikning kelib çiqişini qorin böşliğidagi ba'zi bir kasalliklar, xususan yalliğlaniş, şuningdek, boş va orqa miyaning şikastlanişi, asabning buzilişi bilan boğlaydi. Şarq xalq tabobati H.t.ning asosida şamollaş yotadi deb ta'kidlaydi. tabiatan bu dard hölsovuq mizojli odamlarda paydo böladi. H.t.ning nafas yöllari, qizilöngaç, me'da devorlarining şamollaşi bilan boğ-liqligi bor, uning kelib çiqişiga şamollaşdan taşqari, pala-partiş ovqatlaniş, uzoq vaqt hammomga tuşmaslik va h.k. ham sabab böladi. H.t., ayniqsa, uning xuruji yurakka, me'daga noxuş ta'sir qiladi, bu boşqa içki a'zolarning özaro muntazam iş faoliyatini izdan çiqaradi. H.t. töxtamasdan uzoq davom etsa, uning saba-bini aniqlaş uçun vraçga murojaat etiş va zarur bölganda tegişli davolaniş kursini oliş ksrak. Davo H.t.ga sabab bölgan omilni bartaraf etişdan iborat; oftobda toblaniş, hammomga tuşib terlaş, \ar kuni yotişdan oldin oyoq tagiga asal surtiş (oyoqqa asal surkalgaç sellofan yopiştirib, ustidan oddiy paypoq kiyib yotiş), isi-riq jom qiliş kabi xalq tabobati usullarini qöllaş yaxşi naf beradi.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ҲИҚИЧОҚ ТУТИШИ - одам нафас олганда, диафрагма рефлектор қисқа-риб нафас йўлидан ўзига хос товуш чиқиши, бу диафрагманинг тортишиб қисқариши натижасида рўй беради. Ҳ.т. мутлақо соғлом кишиларда ҳеч қандай сабабсиз пайдо бўлиб, одатда, беза-рар ва тез ўтиб кетади. Чуқур нафас олганда, бир оз вақт нафас олмай турганда, бир-икки қултум совуқ сув ичганда Ҳ.т. бирмунча енгиллашади ёки тўхтайди. Ҳ.т. айрим касалликлар белгиси бўлиши ҳам мумкин.
Замонавий тиббиёт бу касалликнинг келиб чиқишини қорин бўшлиғидаги баъзи бир касалликлар, хусусан яллиғланиш, шунингдек, бош ва орқа миянинг шикастланиши, асабнинг бузилиши билан боғлайди. Шарқ халқ табобати Ҳ.т.нинг асосида шамоллаш ётади деб таъкидлайди. табиатан бу дард ҳўлсовуқ мизожли одамларда пайдо бўлади. Ҳ.т.нинг нафас йўллари, қизилўнгач, меъда деворларининг шамоллаши билан боғ-лиқлиги бор, унинг келиб чиқишига шамоллашдан ташқари, пала-партиш овқатланиш, узоқ вақт ҳаммомга тушмаслик ва ҳ.к. ҳам сабаб бўлади. Ҳ.т., айниқса, унинг хуружи юракка, меъдага нохуш таъсир қилади, бу бошқа ички аъзоларнинг ўзаро мунтазам иш фаолиятини издан чиқаради. Ҳ.т. тўхтамасдан узоқ давом этса, унинг саба-бини аниқлаш учун врачга мурожаат этиш ва зарур бўлганда тегишли даволаниш курсини олиш ксрак. Даво Ҳ.т.га сабаб бўлган омилни бартараф этишдан иборат; офтобда тобланиш, ҳаммомга тушиб терлаш, \ар куни ётишдан олдин оёқ тагига асал суртиш (оёққа асал суркалгач целлофан ёпиштириб, устидан оддий пайпоқ кийиб ётиш), иси-риқ жом қилиш каби халқ табобати усулларини қўллаш яхши наф беради.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.