Hisoblaş matematikasi

Hisoblaş matematikasi - matematikannng turli masalalarning (aniq yoki taqribiy) yeçimini sonli natijaga olib keladigan usullarni örganiş bilan şuğullanadigan bölimi. Irratsional sonlarnn hisoblaş qoidasining yaratilişini H.m. boşi deb qabul qiliş mumkin. H.m. taraqqiyo-ti, umuman, mat. va elektron hisoblaş maşinasi (EHM) taraqqiyoti bilan uzviy boğliq. Ken g ma'noda H.m. deganda mat.ning EHM dan foydalaniş bilan boğliq bölgan masalalarini öz içiga olgan bölimi tuşuniladi. H.m.da raqamli usullar muhim örinni egallaydi. Tipik matematik masa-lalar deb quyidagilarni aytiş mumkin: 1) tatbiqtarda keng qöllanadigan algebra masalalari: çiziqli al-gebraik tenglamalar tizimi (jumladan, tartibi katta tizimlar) ni yeçiş, matritsannng teskarisini topiş, matritsalarning xos sonlari va xos vektorlarini topiş (dastlabki bir neçtasining qiymatini topiş — xos sonlarning xususiy muammosi, barçasining qiymatini topiş — xos sonlarning töliq muammosi) usullari; 2) transsendent funksiyalar (bir argumentli va köp argument-li)ning qiymatlarini hisoblaş va ularni boşqa soddaroq funksiyalar (mas, köphadlar) bilan yaqinlaştiriş usullari; 3) bir argumentli va köp argumentli funksiyalarni sonli dif-ferensiallaş va integrallaş usullari; 4) oddiy differensial, integ-ral, integro-differensial va xusu-siy hosilaviy differensial tengla-malarni sonli yeçiş usullari.

H.m.da tez rivojlanayotgan sohalardan biri — optimallaştirişning sonli usullari. Optimallaştiriş masalasi murakkab tuzilişli töplamlar ustida aniqlangan funksionallarning optimal qiymatlarini örganişdan iborat. Bu yerda, birinçi navbatda, iqtisodiy masalalar va ularga keltiriladigan matematik (jumladan, çiziqli va dinamik) das-turlaş usullari köriladi. Amallarni tekşiriş va öyinlar nazariyasi masalalarini yeçişda kelib çiqadigan minimaks masalalar ham optimallaştiriş masalalariga kiradi.

H.m.ning köp bölimlarida, xususan, katta hajmdagi masalalarida (mas, özgaruvçilarning soni köp bölganda) yeçiş usullarini optimallaş masalalari katta ahamiyatga ega.