Hisobot
Manba: ÖzME, 11-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 176–177-b. — ziyouz.com
Hisobot — korxonalar, taşkilotlar, kompaniyalar tomonidan öz faoliyati töğrisida davriy (oy, çorak, yil) va belgilangan şaklda tuziladigan, davlat, statistika va moliya organlariga taqdim etiladigan axborot, ma'lumotlar, hisob-kitob hujjatlari. Balans H., moliyaviy H. va statistik H., xöjalik yurituvçi subyektlar faoliyatida muxim ahamiyatga ega. Balans H.i — kompaniya buxgalteriya xisobotining asosiy şakli bölib, muayyan sana uçun kapitalni şakllantiriş manbalari va kapi-tal qöyilmalar yönalişini tavsiflaydi. Ikki tomonlama jadval şaklida tuziladi; uning çap qismi (aktiv)da kapital tarkibi va uning joylaştirilişi töğrisida ma'lumotlar, öng qismi (passiv)da kapi-tal manbalari körsatiladi. Aktivda asosiy va aylanma kapital körsatkiçlari, passivda öziniki bölgan va jalb etilgan kapital tuzilmasi va miqdorlari beriladi. Juda batafsil tuziladigan içki balans kompaniya boşqaruvi tomonidan kompaniya faoliyatini rejalaştiriş va boşqariş-da, filiallar işini nazorat qilişda foydalaniladi. Taşqi balans taşqi xisobotning boşqa şakllari bilan birga kompaniya faoliyati töğrisida töliq va oçiq axborot hisoblanadi. Davlat soliq va yuqori rahbarlik organlariga, fond birjalariga taq-dim etiladi, aksiyadorlar örtasida tarqatiladi, maxsus ma'lumotnomalarda e'lon qilinadi. Tijorat-savdo sirini saqlaş maqsadlarida kompaniyalar balansida rasman ruxsat etilgan modda (band)larni guruhlaş va umumlaştirişdan keng foydalaniladi (qisqa balans). Kompaniyalarning moliyaviy H.i. hisobot topşirişning majburiy şakli. Unga quyida-gilar kiradi: kompaniyaning umumiy balansi; foyda va körilgan zarar töğrisida hisobot; pul mablağlari harakati töğrisida hisobot va kompaniya rahbariyatining umumiy majlisda körib çiqiş va tasdiqlaş uçun kom-paniya payçilari yoki aksiyadorlari e'tiboriga havola etiladigan yillik dokladi.
Korxonalarning statistik hisoboti iqtisodiyotdagi ayrim böğinlarning iş körsatkiçlarini jamlaş orqali tarmoqlar, mintaqalar va mamlakat iqtisodiy faoliyatining statistik körsatkiçlarini aniqlaşga imkoniyat yaratadi.
Dildora Saidova.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ҲИСОБОТ — корхоналар, ташкилотлар, компаниялар томонидан ўз фаолияти тўғрисида даврий (ой, чорак, йил) ва белгиланган шаклда тузиладиган, давлат, статистика ва молия органларига тақдим этиладиган ахборот, маълумотлар, ҳисоб-китоб ҳужжатлари. Баланс Ҳ., молиявий Ҳ. ва статистик Ҳ., хўжалик юритувчи субъектлар фаолиятида мухим аҳамиятга эга. Баланс Ҳ.и — компания бухгалтерия хисоботининг асосий шакли бўлиб, муайян сана учун капитални шакллантириш манбалари ва капи-тал қўйилмалар йўналишини тавсифлайди. Икки томонлама жадвал шаклида тузилади; унинг чап қисми (актив)да капитал таркиби ва унинг жойлаштирилиши тўғрисида маълумотлар, ўнг қисми (пассив)да капи-тал манбалари кўрсатилади. Активда асосий ва айланма капитал кўрсаткичлари, пассивда ўзиники бўлган ва жалб этилган капитал тузилмаси ва миқдорлари берилади. Жуда батафсил тузиладиган ички баланс компания бошқаруви томонидан компания фаолиятини режалаштириш ва бошқариш-да, филиаллар ишини назорат қилишда фойдаланилади. Ташқи баланс ташқи хисоботнинг бошқа шакллари билан бирга компания фаолияти тўғрисида тўлиқ ва очиқ ахборот ҳисобланади. Давлат солиқ ва юқори раҳбарлик органларига, фонд биржаларига тақ-дим этилади, акциядорлар ўртасида тарқатилади, махсус маълумотномаларда эълон қилинади. Тижорат-савдо сирини сақлаш мақсадларида компаниялар балансида расман рухсат этилган модда (банд)ларни гуруҳлаш ва умумлаштиришдан кенг фойдаланилади (қисқа баланс). Компанияларнинг молиявий Ҳ.и. ҳисобот топширишнинг мажбурий шакли. Унга қуйида-гилар киради: компаниянинг умумий баланси; фойда ва кўрилган зарар тўғрисида ҳисобот; пул маблағлари ҳаракати тўғрисида ҳисобот ва компания раҳбариятининг умумий мажлисда кўриб чиқиш ва тасдиқлаш учун ком-пания пайчилари ёки акциядорлари эътиборига ҳавола этиладиган йиллик доклади.
Корхоналарнинг статистик ҳисоботи иқтисодиётдаги айрим бўғинларнинг иш кўрсаткичларини жамлаш орқали тармоқлар, минтақалар ва мамлакат иқтисодий фаолиятининг статистик кўрсаткичларини аниқлашга имконият яратади.
Дилдора Саидова.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.