«Hizbut tahrir»
Manba: ÖzME, 11-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 129–131-b. — ziyouz.com
«Hizbut tahrir» (töliq nomi «Hizb at-tahrir al-islomiy» — «Islom ozodlik partiyasi») — siyosiylaşgan diniy taşkilot (oqim). Falastinda Taqiyuddin Nabhoniy (1909—1979) asos solgan. U «Musulmon birodarlar» guruhining Falastin bölinmasida faoliyat yuritib, 1953 y. maslakdoşlari bilan mazkur bölinma a'zolarini yangi diniy-siyosiy partiya — «H.t.»ga birlaştirgan.
«H.t.» ta'limoti Taqiyuddin Nabhoniy va uning izdoşi Abdul Qadim Zallumning «Islom nizomi», «Islom davlati», «Xalifalik», «Islomiy olamga qaynoq nidolar», «Hizbut tahrirning tuşunçalari», «Demokratiya — kufr nizomi» va «Siyosiy ong» kabi kitoblarida bayon etilgan. Ularda dunyoviy davlat tamoyillari qoralangan, demokratiya, konstitutsiya, saylov kabi siyosiy tartibqoidalar inkor qilingan hamda diniy mutaassiblik ğoyalarini tarğib qiliş, siyosiy hokimiyatni qölga kiritiş va xalifalikka asoslangan tuzumni örnatiş yöllari ifoda etilgan.
«H.t.» mafkurasi 3 bosqiçdan iborat amaliyot orqali siyosiy hokimiyatni egallab olişni nazarda tutadi: 1. Marhalatut-tasqif — tuşuntiriş işlari. Siyosiy va ma'naviy ongi zaif şaxslarni öz tomoniga oğdiriş orqali taşkilotning yaşirin bölinmalarini tuziş. 2. Marhalatut-tafo-ul — ummat bilan birlaşiş. Tarğibot-taşviqot yöli bilan öz tarafdorlari — «ummat»ni şakllantiriş. 3. Marh-alatut-talabun — nusrat (ğalaba, hokimiyat) talab qiliş. Mavjud «ummat» kuçi bilan davlat töntarişini amalga oşiriş va siyosiy hokimiyatni egallaş.
Taşkilot piramida şaklidagi tuzilişga ega. Uning quyi poğonasini 5 kişilik «halqa» (tögarak)larga birlaşgan «doris» (dars oluvçi)lar taşkil etadi. Xalqaga «muşrif» (dars beruvçi) rahbarlik qilib, 4—5 muşrifdan iborat «mahalliy jihoz» (ta'minot boşqarmasi) «naqib» (noyib) ga, naqiblar viloyat darajasida «musoid» (yordamçi)ga böysunadilar. musoidlar faoliyati mintaqaviy rahbar — «mu'tamad» (işonçli) tomonidan boşqariladi. Taşkilot rahbari — «al-Amirul-a'zam» (boş boşqaruvçi) taşkilotning oliy böğini — «Qiyodat» (boşqaruv rayosati) orqali mu'tamadlarning faoliyat yönalişini belgilab turadi. Bunday tuziliş taşkilot faoliyatini mumkin qadar yaşirin olib boriş imkonini beradi.
«H.t.» öz rahbariyati, qarorgohi va moliya manbalarini qatiy sir tutadi. Ma'lumotlarga köra, Nabhoniyning vafotidan söng, 1979—2003 y.larda taşkilotga falastinlik Abdul Qadim Zallum (1923—2003) rahbarlik qilgan. 2003 y.dan boşlab esa «H.t.» ga Iordaniya fuqarosi Alo Abu Ruşta («Abu Yosin») yetakçilik qiladi. U öz mamlakatida ekstremistik faoliyati uçun bir neça marta qamoq jazosini ötagan.
Nabhoniy dastavval maqsad sifatida Falastinda şariat asosidagi davlat qurişni e'tirof etgan. Keyinçalik esa u partiyaning asosiy maqsadi — musulmon dunyosini birlaştiruvçi yagona xalifalik davlatini quriş, deb e'lon qildi. «H.t.» faoliyati 1950—60 y.larda Yaqin Şarqda, 1970—80 y.larda Jan. Osiyoda, 1990-y.larda Markaziy Osiyoda va MDHga a'zo bölgan ba'zi mamlakatlarga tarqaldi. Taşkilot Ğarbiy Yevropadagi bir neça mamlakatlarda ham öz bölinmalariga ega. Ma'lumotlarga köra, taşkilotning Buyuk Britaniyada joylaşgan bölinmasi muvofiqlaştiruvçi markaz vazifasini bajaradi.
«X-t.» taşkiloti siyosiy ğarazlarini Qur'on va hadislarni notöğri talqin qiliş orqali oqlaşga urinadi. Şuning uçun islom dunyosining taniqli diniy namoyandalari, jumladan, Saudiya Arabistonining sobiq boş muftiysi, marhum şayx Bin Boz, Yusuf Qarzoviy (Qatar) «H.t.» ni «islomni buzuvçi» taşkilot sifatida baholaganlar. Markaziy Osiyoning yetuk ulamolari Abdulaziz Mansur, Alouddin Mansur, Muhammad Sodiq Muhammad Yusuf va b. öz çiqişlarida «H.t.» iddaolarini rad etganlar.
Özbekiston musulmonlari idorasi Ulamolar kengaşining 1999 y. 16 iyundagi «Din niqobi ostidagi dinbuzarlik haqida»gi fatvosida «H.t.» va boşqa buzğunçi toifalar faoliyati qattiq qoralangan.
«H.t.» rahbarlari öe çiqişlarida göyoki faqat ğoyaviy kuraş usullaridan foydalanişlarini e'lon qiladilar. Biroq, taşkilot mafkurasini ifodalovçi hujjatlar, şuningdek, «H.t.» a'zolarining qator musulmon davlatlarida amalga oşirgan terrorçilik harakatlari buning aksini körsatadi.
1989 y. AQŞning Missuri ştatida «Musulmon talabalarning baynalmilal aloqalari» nomi ostida ötgan anjumanda «H.t.» vakili «musulmon bölmagan hukumatlarga qurolli jihod e'lon qiliş zarur», degan mazmunda ma'ruza qilgan. Uşbu ma'ruza bir neça tillarda «H.t.» a'zolariga tarqatilgan. Taşkilotning «al-Va'y» («Ong») jur. da ham diniy mutaassiblik va ekstremizm ruhidagi maqolalar muntazam berib boriladi. Xususan, jur.ning 2001 y. iyun, 170-sonida xalifalik quriş yölida barça vositalarni qöllaş, jumladan, qotillik qiliş oqlangan hamda begunoh odamlarning ölimiga sabab böluvçi terrorçi-hudkuş (kamikadze) lar «şahidlar» qatoriga kiritilgan.
«H.t.» a'zolari qator musulmon mamlakatlarida qurolli xurujlarni amalga oşirganlar. Bunday amaliyot 1960— 70 y.larda Iordaniyada, 1974 y. Misrda, 1999 y. Livanda kuzatilgan. 2000 y. Suriya huquqni muhofaza qiliş idoralari hukumatga qarşi qurolli ğalayon kötarişga hozirlik körgan 800 nafar «H.t.» a'zosini qölga olgan. 2002 y. Filippinda qölga olingan «H.t.»ga mansub şaxslardan köp miqdorda portlovçi moddalar va öqotar qurollar topilgan. 2003 y. apr. oyida Isroilning Tel-Aviv ş.dagi kafelarning birida «H.t.»ning Buyuk Britaniyadagi bölinmasi a'zosi Umar Şarif va «al-Muhojir» ekstremistik guruhi vakili Osif Hanif özlarini portlatib yuborişlari natijasida köplab begunoh insonlar hayotdan köz yumgan. «H.t.» vakillarining 2004 y. mart-apr. oylarida Toşkent va Buxoroda, iyul oyida Toşkentda amalga oşirilgan terrorçilik xurujida iştirok etganligi sud jarayonlarida öz tasdiğini topdi.
«H.t.» rahbariyati har safar qurolli amaliyot muvaffaqiyatsizlikka uçragan zahoti göyoki uşbu harakatlar taşkilotning «ajralib» çiqqan qismi tomonidan amalga oşirildi, degan da'vo bilan aybni böynidan soqit qilişga intilib kelgan.
«H.t.» boşqa terrorçi guruhlar uçun jangarilar tayyorlab beruvçi «konveyer»ga aylangan. Özini «al-Qoida»ning Iroqdagi bölimi deb, köplab begunoh iroqliklarning hayotiga zomin bölayotgan terrorçi guruhning rahbari Abu Muso Zarqoviy dastavval «H.t.» a'zosi bölgan. 2005 y.ning 13 may kuni Andijonda qator köporuvçilik harakatlarini amalga oşirgan «akromiylik» oqimining asosçisi Akrom Yöldoşev ham öz faoliyatini «H.t»da boşlagan.
Ekstremistik mohiyati foş bölgan «H.t.» deyarli barça musulmon mamlakatlarida, şuningdek, Rossiya, Germaniya va b. davlatlarda terrorçi taşkilot sifatida taqiqlangan.
«H.t.» özining faoliyatini aholisi tarkibida yirik musulmon jamoalari mavjud bölgan MDH mamlakatlarida kengaytirişga intilmoqda. Uşbu hududda «H.t.» a'zolari öz ğoyalari ifodalangan varaqalarni mahalliy tillarga tarjima qilib, yaşirin bosmaxonalarda çop etmoqdalar. Taşkilot a'zolarining jangarilik amaliyoti uçun zarur aşyolarni töplaşi ularning qöporuvçilik faoliyatini amalga oşirişga hozirlik körayotganidan dalolat beradi. 2004 y. Tataristonda qölga olingan «H.t.» a'zolaridan öqotar qurol va portlovçi modda yuklangan nimça, Boşqirdistonda uşlangan «H.t.» a'zolaridan esa granatalar, öq-dori hamda Ufa ş.dagi hukumat idoralari belgilangan xarita olingan. Hibsga olinganlarning ba'zilari Afgonistonda jangovar tayyorgarlik ötab kelgan. 2000-y.lardan buyon «H.t.» faoliyatida öz tarafiga davlat boşqaruvi, huquqni saqlaş idoralari xodimlarini jalb qiliş va strategik obyektlarga suqilib kirişga harakat qiliş hamda aholi içida tarafdorlarning sonini köpaytiriş uçun xayriya işlarini faollaştiriş kabi holatlar kuzatilmoqda.
«H.t.» taşkiloti Markaziy Osiyo mintaqasidagi davlatlarda siyosiy ğaraz maqsadlari sari amalga oşi-rilayotgan zöravonlik harakatlari manbalaridan biriga aylandi. Uşbu taşkilotning faollaşuvini soğlom siyosat yuritayotgan dunyoviy davlatlarga nisbatan xalqaro terrorçilik tomonidan e'lon qilingan «jihod» ning bir unsuri sifatida baholaş lozim.
Islom tarixida ötgan va muayyan vaqtdan söng barham topgan turli buzğunçi oqimlar kabi «H.t.»ning iddaolari taşqi körinişdan göyoki, islomni qayta tiklaş, dinni tozalaş, haqiqiy musulmonlikni qaror toptiriş bölsa-da, bu taşkilotning paydo bölganidan to hozirgi kunga qadar olib borgan faoliyati, uning asl maqsadi sodda, işonuvçan, aksariyat dindan bexabar yoşlarni öz ğoyasiga ergaştiriş, odamlar orasiga fitna soliş yöli bilan siyosiy hokimiyatni egallaş ekanini yaqqol körsatdi.
Ad.: Abdullajonov O., Diniy aqidaparastlikning kelib çiqişi, mohiyati va Özbekistonga kirib kelişi, T., 2005; Aqidada adaşmaylik [Naşrga tayyorlovçi: Özbekiston musulmonlari idorasi Ulamolar kengaşi], T., 2005; Gudarzi A., Xizb ut-Taxrir al-islami; mifi i realnost, T., 2005; Diniy ekstremizm va terrorizmga qarşi kuraşning ma'naviy-ma'rifiy asoslari, T., 2005; Zakurlayev A., Ğoyalar kuraşi, T., 2000; Islom ma'rifati, T., 2004; Karimov A., Dunyoviylik dahriylik emas yoxud «Hizbut-tahrir»ning da'volari xususida mulohazalar, T., 2005; Luqmonov A., Xalifalik nima? Namangan, 1999; Muhammad Sodiq Muhammad Yusuf. Din nasihatdir, T., 2004; Rajapova M., Diniy ekstremizm va terrorçilik, T., 2000; Rahmatov O., Ogohlik — muqaddas burç, T., 2000; Yunusov A., Dinimiz duşmanlari, T., 2000; Husniddinov Z.M., Islom: yönalişlar, mazhablar, oqimlar, T., 2000.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
«ҲИЗБУТ ТАҲРИР» (тўлиқ номи «Ҳизб ат-таҳрир ал-исломий» — «Ислом озодлик партияси») — сиёсийлашган диний ташкилот (оқим). Фаластинда Тақиюддин Набҳоний (1909—1979) асос солган. У «Мусулмон биродарлар» гуруҳининг Фаластин бўлинмасида фаолият юритиб, 1953 й. маслакдошлари билан мазкур бўлинма аъзоларини янги диний-сиёсий партия — «Ҳ.т.»га бирлаштирган.
«Ҳ.т.» таълимоти Тақиюддин Набҳоний ва унинг издоши Абдул Қадим Заллумнинг «Ислом низоми», «Ислом давлати», «Халифалик», «Исломий оламга қайноқ нидолар», «Ҳизбут таҳрирнинг тушунчалари», «Демократия — куфр низоми» ва «Сиёсий онг» каби китобларида баён этилган. Уларда дунёвий давлат тамойиллари қораланган, демократия, конституция, сайлов каби сиёсий тартибқоидалар инкор қилинган ҳамда диний мутаассиблик ғояларини тарғиб қилиш, сиёсий ҳокимиятни қўлга киритиш ва халифаликка асосланган тузумни ўрнатиш йўллари ифода этилган.
«Ҳ.т.» мафкураси 3 босқичдан иборат амалиёт орқали сиёсий ҳокимиятни эгаллаб олишни назарда тутади: 1. Марҳалатут-тасқиф — тушунтириш ишлари. Сиёсий ва маънавий онги заиф шахсларни ўз томонига оғдириш орқали ташкилотнинг яширин бўлинмаларини тузиш. 2. Марҳалатут-тафо-ул — уммат билан бирлашиш. Тарғибот-ташвиқот йўли билан ўз тарафдорлари — «уммат»ни шакллантириш. 3. Марҳ-алатут-талабун — нусрат (ғалаба, ҳокимият) талаб қилиш. Мавжуд «уммат» кучи билан давлат тўнтаришини амалга ошириш ва сиёсий ҳокимиятни эгаллаш.
Ташкилот пирамида шаклидаги тузилишга эга. Унинг қуйи поғонасини 5 кишилик «ҳалқа» (тўгарак)ларга бирлашган «дорис» (дарс олувчи)лар ташкил этади. Халқага «мушриф» (дарс берувчи) раҳбарлик қилиб, 4—5 мушрифдан иборат «маҳаллий жиҳоз» (таъминот бошқармаси) «нақиб» (нойиб) га, нақиблар вилоят даражасида «мусоид» (ёрдамчи)га бўйсунадилар. мусоидлар фаолияти минтақавий раҳбар — «муътамад» (ишончли) томонидан бошқарилади. Ташкилот раҳбари — «ал-Амирул-аъзам» (бош бошқарувчи) ташкилотнинг олий бўғини — «Қиёдат» (бошқарув раёсати) орқали муътамадларнинг фаолият йўналишини белгилаб туради. Бундай тузилиш ташкилот фаолиятини мумкин қадар яширин олиб бориш имконини беради.
«Ҳ.т.» ўз раҳбарияти, қароргоҳи ва молия манбаларини қатьий сир тутади. Маълумотларга кўра, Набҳонийнинг вафотидан сўнг, 1979—2003 й.ларда ташкилотга фаластинлик Абдул Қадим Заллум (1923—2003) раҳбарлик қилган. 2003 й.дан бошлаб эса «Ҳ.т.» га Иордания фуқароси Ало Абу Рушта («Абу Ёсин») етакчилик қилади. У ўз мамлакатида экстремистик фаолияти учун бир неча марта қамоқ жазосини ўтаган.
Набҳоний даставвал мақсад сифатида Фаластинда шариат асосидаги давлат қуришни эътироф этган. Кейинчалик эса у партиянинг асосий мақсади — мусулмон дунёсини бирлаштирувчи ягона халифалик давлатини қуриш, деб эълон қилди. «Ҳ.т.» фаолияти 1950—60 й.ларда Яқин Шарқда, 1970—80 й.ларда Жан. Осиёда, 1990-й.ларда Марказий Осиёда ва МДҲга аъзо бўлган баъзи мамлакатларга тарқалди. Ташкилот Ғарбий Европадаги бир неча мамлакатларда ҳам ўз бўлинмаларига эга. Маълумотларга кўра, ташкилотнинг Буюк Британияда жойлашган бўлинмаси мувофиқлаштирувчи марказ вазифасини бажаради.
«Х-т.» ташкилоти сиёсий ғаразларини Қуръон ва ҳадисларни нотўғри талқин қилиш орқали оқлашга уринади. Шунинг учун ислом дунёсининг таниқли диний намояндалари, жумладан, Саудия Арабистонининг собиқ бош муфтийси, марҳум шайх Бин Боз, Юсуф Қарзовий (Қатар) «Ҳ.т.» ни «исломни бузувчи» ташкилот сифатида баҳолаганлар. Марказий Осиёнинг етук уламолари Абдулазиз Мансур, Алоуддин Мансур, Муҳаммад Содиқ Муҳаммад Юсуф ва б. ўз чиқишларида «Ҳ.т.» иддаоларини рад этганлар.
Ўзбекистон мусулмонлари идораси Уламолар кенгашининг 1999 й. 16 июндаги «Дин ниқоби остидаги динбузарлик ҳақида»ги фатвосида «Ҳ.т.» ва бошқа бузғунчи тоифалар фаолияти қаттиқ қораланган.
«Ҳ.т.» раҳбарлари ўэ чиқишларида гўёки фақат ғоявий кураш усулларидан фойдаланишларини эълон қиладилар. Бироқ, ташкилот мафкурасини ифодаловчи ҳужжатлар, шунингдек, «Ҳ.т.» аъзоларининг қатор мусулмон давлатларида амалга оширган террорчилик ҳаракатлари бунинг аксини кўрсатади.
1989 й. АҚШнинг Миссури штатида «Мусулмон талабаларнинг байналмилал алоқалари» номи остида ўтган анжуманда «Ҳ.т.» вакили «мусулмон бўлмаган ҳукуматларга қуролли жиҳод эълон қилиш зарур», деган мазмунда маъруза қилган. Ушбу маъруза бир неча тилларда «Ҳ.т.» аъзоларига тарқатилган. Ташкилотнинг «ал-Ваъй» («Онг») жур. да ҳам диний мутаассиблик ва экстремизм руҳидаги мақолалар мунтазам бериб борилади. Хусусан, жур.нинг 2001 й. июнь, 170-сонида халифалик қуриш йўлида барча воситаларни қўллаш, жумладан, қотиллик қилиш оқланган ҳамда бегуноҳ одамларнинг ўлимига сабаб бўлувчи террорчи-ҳудкуш (камикадзе) лар «шаҳидлар» қаторига киритилган.
«Ҳ.т.» аъзолари қатор мусулмон мамлакатларида қуролли хуружларни амалга оширганлар. Бундай амалиёт 1960— 70 й.ларда Иорданияда, 1974 й. Мисрда, 1999 й. Ливанда кузатилган. 2000 й. Сурия ҳуқуқни муҳофаза қилиш идоралари ҳукуматга қарши қуролли ғалаён кўтаришга ҳозирлик кўрган 800 нафар «Ҳ.т.» аъзосини қўлга олган. 2002 й. Филиппинда қўлга олинган «Ҳ.т.»га мансуб шахслардан кўп миқдорда портловчи моддалар ва ўқотар қуроллар топилган. 2003 й. апр. ойида Исроилнинг Тель-Авив ш.даги кафеларнинг бирида «Ҳ.т.»нинг Буюк Британиядаги бўлинмаси аъзоси Умар Шариф ва «ал-Муҳожир» экстремистик гуруҳи вакили Осиф Ҳаниф ўзларини портлатиб юборишлари натижасида кўплаб бегуноҳ инсонлар ҳаётдан кўз юмган. «Ҳ.т.» вакилларининг 2004 й. март-апр. ойларида Тошкент ва Бухорода, июль ойида Тошкентда амалга оширилган террорчилик хуружида иштирок этганлиги суд жараёнларида ўз тасдиғини топди.
«Ҳ.т.» раҳбарияти ҳар сафар қуролли амалиёт муваффақиятсизликка учраган заҳоти гўёки ушбу ҳаракатлар ташкилотнинг «ажралиб» чиққан қисми томонидан амалга оширилди, деган даъво билан айбни бўйнидан соқит қилишга интилиб келган.
«Ҳ.т.» бошқа террорчи гуруҳлар учун жангарилар тайёрлаб берувчи «конвейер»га айланган. Ўзини «ал-Қоида»нинг Ироқдаги бўлими деб, кўплаб бегуноҳ ироқликларнинг ҳаётига зомин бўлаётган террорчи гуруҳнинг раҳбари Абу Мусо Зарқовий даставвал «Ҳ.т.» аъзоси бўлган. 2005 й.нинг 13 май куни Андижонда қатор кўпорувчилик ҳаракатларини амалга оширган «акромийлик» оқимининг асосчиси Акром Йўлдошев ҳам ўз фаолиятини «Ҳ.т»да бошлаган.
Экстремистик моҳияти фош бўлган «Ҳ.т.» деярли барча мусулмон мамлакатларида, шунингдек, Россия, Германия ва б. давлатларда террорчи ташкилот сифатида тақиқланган.
«Ҳ.т.» ўзининг фаолиятини аҳолиси таркибида йирик мусулмон жамоалари мавжуд бўлган МДҲ мамлакатларида кенгайтиришга интилмоқда. Ушбу ҳудудда «Ҳ.т.» аъзолари ўз ғоялари ифодаланган варақаларни маҳаллий тилларга таржима қилиб, яширин босмахоналарда чоп этмоқдалар. Ташкилот аъзоларининг жангарилик амалиёти учун зарур ашёларни тўплаши уларнинг қўпорувчилик фаолиятини амалга оширишга ҳозирлик кўраётганидан далолат беради. 2004 й. Татаристонда қўлга олинган «Ҳ.т.» аъзоларидан ўқотар қурол ва портловчи модда юкланган нимча, Бошқирдистонда ушланган «Ҳ.т.» аъзоларидан эса гранаталар, ўқ-дори ҳамда Уфа ш.даги ҳукумат идоралари белгиланган харита олинган. Ҳибсга олинганларнинг баъзилари Афгонистонда жанговар тайёргарлик ўтаб келган. 2000-й.лардан буён «Ҳ.т.» фаолиятида ўз тарафига давлат бошқаруви, ҳуқуқни сақлаш идоралари ходимларини жалб қилиш ва стратегик объектларга суқилиб киришга ҳаракат қилиш ҳамда аҳоли ичида тарафдорларнинг сонини кўпайтириш учун хайрия ишларини фаоллаштириш каби ҳолатлар кузатилмоқда.
«Ҳ.т.» ташкилоти Марказий Осиё минтақасидаги давлатларда сиёсий ғараз мақсадлари сари амалга оши-рилаётган зўравонлик ҳаракатлари манбаларидан бирига айланди. Ушбу ташкилотнинг фаоллашувини соғлом сиёсат юритаётган дунёвий давлатларга нисбатан халқаро террорчилик томонидан эълон қилинган «жиҳод» нинг бир унсури сифатида баҳолаш лозим.
Ислом тарихида ўтган ва муайян вақтдан сўнг барҳам топган турли бузғунчи оқимлар каби «Ҳ.т.»нинг иддаолари ташқи кўринишдан гўёки, исломни қайта тиклаш, динни тозалаш, ҳақиқий мусулмонликни қарор топтириш бўлса-да, бу ташкилотнинг пайдо бўлганидан то ҳозирги кунга қадар олиб борган фаолияти, унинг асл мақсади содда, ишонувчан, аксарият диндан бехабар ёшларни ўз ғоясига эргаштириш, одамлар орасига фитна солиш йўли билан сиёсий ҳокимиятни эгаллаш эканини яққол кўрсатди.
Ад.: Абдуллажонов О., Диний ақидапарастликнинг келиб чиқиши, моҳияти ва Ўзбекистонга кириб келиши, Т., 2005; Ақидада адашмайлик [Нашрга тайёрловчи: Ўзбекистон мусулмонлари идораси Уламолар кенгаши], Т., 2005; Гударзи А., Хизб ут-Тахрир аль-ислами; мифы и реальность, Т., 2005; Диний экстремизм ва терроризмга қарши курашнинг маънавий-маърифий асослари, Т., 2005; Закурлаев А., Ғоялар кураши, Т., 2000; Ислом маърифати, Т., 2004; Каримов А., Дунёвийлик даҳрийлик эмас ёхуд «Ҳизбут-таҳрир»нинг даъволари хусусида мулоҳазалар, Т., 2005; Луқмонов А., Халифалик нима? Наманган, 1999; Муҳаммад Содиқ Муҳаммад Юсуф. Дин насиҳатдир, Т., 2004; Ражапова М., Диний экстремизм ва террорчилик, Т., 2000; Раҳматов О., Огоҳлик — муқаддас бурч, Т., 2000; Юнусов А., Динимиз душманлари, Т., 2000; Ҳусниддинов З.М., Ислом: йўналишлар, мазҳаблар, оқимлар, Т., 2000.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.