Hofiz Taniş Buxoriy ibn Mir Muhammad Buxoriy
Manba: ÖzME, 11-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 208–209-b. — ziyouz.com
Hofiz Taniş Buxoriy ibn Mir Muhammad Buxoriy HOFIZ TANIŞ BUXORIY ibn Mir Muhammad Buxoriy, Mavlono Naxliy (taxm. 1540 — Buxoro — 1589) — tarixçi olim va şoir. Otasi Mir Muhammad Buxoriy Ubaydullaxonnit eng yaqin kişilaridan sanalgan. H.T.B. Buxoro madra-salarida tahsil olgan.
Kulbobo Kökaldoşnçt tavsiyasi bilan H.T.B. Abdullaxon II saroyiga xizmatga S qabul qilingan va xonning şaxsiy S voqeanavisi (tarixçisi) qilib tay- inlangan (1570 y.dan). U umrining 1 oxirigaça şu lavozimda xizmat 1 qilgan.
H.T.B. öz davrining yetuk şoiri 1 bölib, u «Mavlono Naxliy» taxallu- 1 si bilan şe'rlar yozgan. 1560y.dau#skandarxon taxtga ötirganida unga qasida bağişlagan. Uning şe'rlari köplab tazkiralar va bayozlarda uçraydi.
H.T.B. özining şoh kitobi — «Ab- : dullanoma» («Şarafnomai şohiy») I asari bilan tanilgan. Asar şayboniylardan Abdullaxon II ga bağişlangan bölib, 1584—88 y.larda Buxoroda fors tilida yozilgan. Muallifning rejasiga köra, asar muqaddima, 2 qism (maqola) va xotimadan iborat bölişi möljallangan. Biroq asarni yoziş jarayonida reja özgargan. 1-va 2-maqolalar qöşib yozilgan, xotima esa muallifning vafoti tufayli yozilmay qolgan. Mutribiyning guvohlik berişiça, «Abdullanoma» asarining oxirgi qismini Abdullaxon II ning topşiriği bilan qozi Poyanda Zominiy (1602 y.v.e.) yozgan.
«Abdullanoma» asari şarqşunos olim Sodiq Mirzayev tomonidan özbek tiliga töliq tarjima qilingan. Bu asar B.Ahmedov söz boşisi va izohlari bilan birgalikda 2 marta naşr etilgan. Asarning rus tilidagi tarjimasi M. Salohiddinova tomonidan amalga oşirilib, uning faqat I—II qismlari faksimilesi bilan çiqarilgan. Asarning qölyozma nusxalari Özbekiston FA Şarqşunoslik in-ti fondlarida saqlanadi (inv. №2207, 3781). Sankt-Peterburgda asarning uçta qölyozmasi mavjud.
As: Abdullanoma, 1-j., T., 1966; 2-j., T, 1969; Abdullanoma (tuliq naşri), 1-kitob, T., 1999; 2-kitob, T., 2000; Şarafnoma-yi şaxi, çast 1, M., 1983; çast 2, M., 1989.
Ad.: Ahmedov B., Munirov Q., Hofiz Taniş Buxoriy, T, 1963; Hasanov H., Sayeh olimlar, T., 1981;Ahmedov B., Özbekistonning atoqli tarixşunos olimlari, T, 2003.
Qahramon Rajabov.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ҲОФИЗ ТАНИШ БУХОРИЙ ибн Мир Муҳаммад Бухорий, Мавлоно Нахлий (тахм. 1540 — Бухоро — 1589) — тарихчи олим ва шоир. Отаси Мир Муҳаммад Бухорий Убайдуллахоннит энг яқин кишиларидан саналган. Ҳ.Т.Б. Бухоро мадра-саларида таҳсил олган.
Кулбобо Кўкалдошнчт тавсияси билан Ҳ.Т.Б. Абдуллахон II саройига хизматга Ц қабул қилинган ва хоннинг шахсий Ц воқеанависи (тарихчиси) қилиб тай- инланган (1570 й.дан). У умрининг 1 охиригача шу лавозимда хизмат 1 қилган.
Ҳ.Т.Б. ўз даврининг етук шоири 1 бўлиб, у «Мавлоно Нахлий» тахаллу- 1 си билан шеърлар ёзган. 1560й.дау#скандархон тахтга ўтирганида унга қасида бағишлаган. Унинг шеърлари кўплаб тазкиралар ва баёзларда учрайди.
Ҳ.Т.Б. ўзининг шоҳ китоби — «Аб- : дулланома» («Шарафномаи шоҳий») I асари билан танилган. Асар шайбонийлардан Абдуллахон II га бағишланган бўлиб, 1584—88 й.ларда Бухорода форс тилида ёзилган. Муаллифнинг режасига кўра, асар муқаддима, 2 қисм (мақола) ва хотимадан иборат бўлиши мўлжалланган. Бироқ асарни ёзиш жараёнида режа ўзгарган. 1-ва 2-мақолалар қўшиб ёзилган, хотима эса муаллифнинг вафоти туфайли ёзилмай қолган. Мутрибийнинг гувоҳлик беришича, «Абдулланома» асарининг охирги қисмини Абдуллахон II нинг топшириғи билан қози Поянда Зоминий (1602 й.в.э.) ёзган.
«Абдулланома» асари шарқшунос олим Содиқ Мирзаев томонидан ўзбек тилига тўлиқ таржима қилинган. Бу асар Б.Аҳмедов сўз бошиси ва изоҳлари билан биргаликда 2 марта нашр этилган. Асарнинг рус тилидаги таржимаси М. Салоҳиддинова томонидан амалга оширилиб, унинг фақат I—II қисмлари факсимилеси билан чиқарилган. Асарнинг қўлёзма нусхалари Ўзбекистон ФА Шарқшунослик ин-ти фондларида сақланади (инв. №2207, 3781). Санкт-Петербургда асарнинг учта қўлёзмаси мавжуд.
Ас: Абдулланома, 1-ж., Т., 1966; 2-ж., Т, 1969; Абдулланома (тулиқ нашри), 1-китоб, Т., 1999; 2-китоб, Т., 2000; Шарафнома-йи шахи, часть 1, М., 1983; часть 2, М., 1989.
Ад.: Аҳмедов Б., Муниров Қ., Ҳофиз Таниш Бухорий, Т, 1963; Ҳасанов Ҳ., Сайеҳ олимлар, Т., 1981;Аҳмедов Б., Ўзбекистоннинг атоқли тарихшунос олимлари, Т, 2003.
Қаҳрамон Ражабов.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.