Hofiz Xorazmiy
Manba: ÖzME, 11-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 209-b. — ziyouz.com
Hofiz Xorazmiy (taxallusi; ismi Abdurahim) (14-a.ning 2-yarmi, Xorazm — 15-a.ning 30—40-y.lari, Şeroz) — şoir. Eski özbek tili rivojiga katta hissa qöşgan. Yoşligi Xorazmda keçgan. Bu yerdagi notinçliklar tufayli 14-a. oxirlarida öz vatanini taşlab ketişga majbur bölgan. Samarqand, Buxoro, Xöjand, Iroq, Kirmon, Isfahon, Tabrizda bölib, Şerozda turğun yaşab qolgan. Ibrohim Sulton saroyiga yaqin bölgan. Hofiz Şeroziy ijodiga hurmat bilan qarab, uning an'analarini özbek şe'riya-tiga olib kirgan, özbek xalqini Şeroziyniki kabi yetuk işqiy-falsafiy şe'riyatdan bahramand qiliş niyatida «Hofiz» taxallusini tanlagan.
Hofizni körung uşbu zamon turk tilinda,
Gar keldi esa forsda ul Hofizi Şeroz.
H.X. ham öz zamonasining inson-parvar, ma'rifatparvar vakili sifatida Hofiz Şeroziy, Jomiy, Navoiylar singari diniy-tasavvufiy dunyoqaraş vakilidir. Şe'rlarida Mansur Hallojni çuqur hurmat bilan tilga olgan.
H.X. turkiy tilda boy adabiy meros qoldirgan. Şe'rlaridan devon tuzgan. Devonida 1052 ğazal, 9 qasida va qator muxammas, tarje'band, tarkibband, ruboiy, qit'alardan ibo-rat 37264 misra şe'r bor. Ularda in-son baxt-saodati, erkinligi, dunyoviy sevgi-muhabbat madh etilgan, zamonasidagi turli ijtimoiy illatlar oçiq körsatilgan. Şe'rlari mazmun-mundarijasining kengligi, falsafiy teranligi, inson-parvarlik ruhi, yuksak badiiyati bilan ajralib turadi. Tili sodda, ravon, xalq tiliga yaqin, Xorazm şevasiga xos unsurlar köp uçraydi. Devonining 15-a.ning 30-y.larida köçirilgan yagona qölyozmasi Hindistonning Haydaro-bod ş.dagi Salorjang muzeyi kutubxonasida, fotonusxasi Özbekiston FA Şarqşunoslik in-tida saqlanadi.
As: Şe'rlar, T., 1980; devon, 1-2-kitob, T., 1981; Hayot vasfi, T., 1988.
Ad..Sulaymonov H.Özbek şoiri Hofiz Xorazmiy va uning Haydaroboddan topilgan devoni. «Adabiy meros», T., 1976.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ҲОФИЗ ХОРАЗМИЙ (тахаллуси; исми Абдураҳим) (14-а.нинг 2-ярми, Хоразм — 15-а.нинг 30—40-й.лари, Шероз) — шоир. Эски ўзбек тили ривожига катта ҳисса қўшган. Ёшлиги Хоразмда кечган. Бу ердаги нотинчликлар туфайли 14-а. охирларида ўз ватанини ташлаб кетишга мажбур бўлган. Самарқанд, Бухоро, Хўжанд, Ироқ, Кирмон, Исфаҳон, Табризда бўлиб, Шерозда турғун яшаб қолган. Иброҳим Султон саройига яқин бўлган. Ҳофиз Шерозий ижодига ҳурмат билан қараб, унинг анъаналарини ўзбек шеърия-тига олиб кирган, ўзбек халқини Шерозийники каби етук ишқий-фалсафий шеъриятдан баҳраманд қилиш ниятида «Ҳофиз» тахаллусини танлаган.
Ҳофизни кўрунг ушбу замон турк тилинда,
Гар келди эса форсда ул Ҳофизи Шероз.
Ҳ.Х. ҳам ўз замонасининг инсон-парвар, маърифатпарвар вакили сифатида Ҳофиз Шерозий, Жомий, Навоийлар сингари диний-тасаввуфий дунёқараш вакилидир. Шеърларида Мансур Ҳалложни чуқур ҳурмат билан тилга олган.
Ҳ.Х. туркий тилда бой адабий мерос қолдирган. Шеърларидан девон тузган. Девонида 1052 ғазал, 9 қасида ва қатор мухаммас, таржеъбанд, таркиббанд, рубоий, қитъалардан ибо-рат 37264 мисра шеър бор. Уларда ин-сон бахт-саодати, эркинлиги, дунёвий севги-муҳаббат мадҳ этилган, замонасидаги турли ижтимоий иллатлар очиқ кўрсатилган. Шеърлари мазмун-мундарижасининг кенглиги, фалсафий теранлиги, инсон-парварлик руҳи, юксак бадиияти билан ажралиб туради. Тили содда, равон, халқ тилига яқин, Хоразм шевасига хос унсурлар кўп учрайди. Девонининг 15-а.нинг 30-й.ларида кўчирилган ягона қўлёзмаси Ҳиндистоннинг Ҳайдаро-бод ш.даги Салоржанг музейи кутубхонасида, фотонусхаси Ўзбекистон ФА Шарқшунослик ин-тида сақланади.
Ас: Шеърлар, Т., 1980; девон, 1-2-китоб, Т., 1981; Ҳаёт васфи, Т., 1988.
Ад..Сулаймонов Ҳ.Ўзбек шоири Ҳофиз Хоразмий ва унинг Ҳайдарободдан топилган девони. «Адабий мерос», Т., 1976.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.