Hoji Garay

Manba: ÖzME, 11-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 186-b. — ziyouz.com

Hoji Garay HOJI GARAY, Davlat Hoji Garay (? — 1466, Boqçasaroy) — Krim xonligi va garaylar sulolasi asosçisi. Dastlab Oltin Ördaga tobe bölgan Qrim xonligini boşqargan (1428 y.dan). Özaro uruşlar natijasida taxtdan ayrilgan. Söngra Qrimga qaytib (1432), genuyaliklarning qöşinini tor-mor qilgan va taxtni qayta egallagan (1434). Biroq Qozon xonligi asosçisi Uluğ Muhammad qöşini tomonidan mağlubiyatga uç-rab, Litvaga qoçgan va knyaz Sigiz-mund Keystutoviçdan Lidu ş.ni mulk sifatida olgan (1435). Keyinçalik H. G. Buyuk Litva knyazi Kazi-mir IV yordamida Qrim xoni deb e'lon qilingan (1443). U Usmonli turk sultonlari bilan harbiy ittifoq tuzib (1454), genuyaliklarga qarşi muvaffaqiyatli uruş harakatlarini olib borgan. 1461 y.da Ahmad bilan birgalikda Said Ahmadga qarşi kuraşgan. 1465 y.da Oltin Örda qöşiniga hujum qilib, ularning Moskvaga qilmoqçi bölgan harbiy yurişiga xalaqit bergan.

H.G. vafotidan söng uning tönğiç farzandlari Nur Davlat va Haydar bilan kiçik öğli Mengli Garay örtasida hokimiyat uçun kuraş boşlangan va bu kuraşda Mengli Garay ğolib çiqqan.

LL.Tu n man n , Krmmskoye xanstvo (Pere-vod s nemetskogo), Simferopol, 1991; Gre-kov B.D., Yakubovskiy A.Yu., Oltin Örda va uning qulaşi, T., 1964.

Asl matn (kirill, PDF'dagidek)

ҲОЖИ ГАРАЙ, Давлат Ҳожи Гарай (? — 1466, Боқчасарой) — Крим хонлиги ва гарайлар сулоласи асосчиси. Дастлаб Олтин Ўрдага тобе бўлган Қрим хонлигини бошқарган (1428 й.дан). Ўзаро урушлар натижасида тахтдан айрилган. Сўнгра Қримга қайтиб (1432), генуяликларнинг қўшинини тор-мор қилган ва тахтни қайта эгаллаган (1434). Бироқ Қозон хонлиги асосчиси Улуғ Муҳаммад қўшини томонидан мағлубиятга уч-раб, Литвага қочган ва князь Сигиз-мунд Кейстутовичдан Лиду ш.ни мулк сифатида олган (1435). Кейинчалик Ҳ. Г. Буюк Литва князи Кази-мир IV ёрдамида Қрим хони деб эълон қилинган (1443). У Усмонли турк султонлари билан ҳарбий иттифоқ тузиб (1454), генуяликларга қарши муваффақиятли уруш ҳаракатларини олиб борган. 1461 й.да Аҳмад билан биргаликда Саид Аҳмадга қарши курашган. 1465 й.да Олтин Ўрда қўшинига ҳужум қилиб, уларнинг Москвага қилмоқчи бўлган ҳарбий юришига халақит берган.

Ҳ.Г. вафотидан сўнг унинг тўнғич фарзандлари Нур Давлат ва Ҳайдар билан кичик ўғли Менгли Гарай ўртасида ҳокимият учун кураш бошланган ва бу курашда Менгли Гарай ғолиб чиққан.

ЛЛ.Ту н ман н , Крммское ханство (Пере-вод с немецкого), Симферополь, 1991; Гре-ков Б.Д., Якубовский А.Ю., Олтин Ўрда ва унинг қулаши, Т., 1964.

Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.