Holat tenglamasi
Manba: ÖzME, 11-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 194–195-b. — ziyouz.com
Holat tenglamasi - sistemaning muvozanatli holatini ifodalovçi parmetrlarning özaro boğlanişini körsatuvçi matematik tenglik. Mas, aniq t massaga ega bölgan ideal gazning muvozanatli holati R bosim, V hajm, T t-radan iborat makroskopik parametrlar orqali töla ifodalanadi. Parametrlardan biri, mas, hajmning özgarişi, albatta bosim va t-ra yoki ulardan birining özgarişiga olib keladi. H.t.ga misol tarzida ideal gaz uçun Klapeyron — Mendeleyev tenglamasini keltiriş mumkin:
bunda M — gazning molyar massasi, Ya — gaz doimiysi.
Suyuqliklar va qattiq jismlar H.t.larini oliş uçun ularni taşkil etuvçi molekulalarning ilgarilama, aylanma va tebranma harakatlari hamda molekulalar orasidagi özaro ta'sirlari töla örganilgan bölişi kerak. Guk qonunidat elastiklik modulştt t-ra va bosimga boğlikligi qattiq jismlar uçun H.t. hisoblanadi.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ҲОЛАТ ТЕНГЛАМАСИ - системанинг мувозанатли ҳолатини ифодаловчи парметрларнинг ўзаро боғланишини кўрсатувчи математик тенглик. Мас, аниқ т массага эга бўлган идеал газнинг мувозанатли ҳолати Р босим, V ҳажм, Т т-радан иборат макроскопик параметрлар орқали тўла ифодаланади. Параметрлардан бири, мас, ҳажмнинг ўзгариши, албатта босим ва т-ра ёки улардан бирининг ўзгаришига олиб келади. Ҳ.т.га мисол тарзида идеал газ учун Клапейрон — Менделеев тенгламасини келтириш мумкин:
бунда М — газнинг моляр массаси, Я — газ доимийси.
Суюқликлар ва қаттиқ жисмлар Ҳ.т.ларини олиш учун уларни ташкил этувчи молекулаларнинг илгарилама, айланма ва тебранма ҳаракатлари ҳамда молекулалар орасидаги ўзаро таъсирлари тўла ўрганилган бўлиши керак. Гук қонунидат эластиклик модулштт т-ра ва босимга боғликлиги қаттиқ жисмлар учун Ҳ.т. ҳисобланади.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.