Homiladorlikdan saqlaniş
Manba: ÖzME, 11-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 200–201-b. — ziyouz.com
Homiladorlikdan saqlaniş HOMILADORLIKDAN SAQLANIŞ, böyida bölişdan saqlaniş — istalmagan homiladorlikka yöl qöymaslik çora-tadbirlari. H.s.ning tabiiy va sun'iy usullari mavjud.
Laktatsion amenoreya usuli (LAU) — bu homiladorlikni oldini olişning tabiiy usuli, uni ayollar tuğruqdan söng dastlabki 6 oy içida faqat kökrak suti bilan emiziş davrida qöllaşlari mumkin.
Simpotermal usul — bunda ayol özini hayz kunlarini nazorat qilişi va homilador bölib qoliş ehtimoli bor, ya'ni «xavfli» kunlarida jinsiy aloqada bölmasligi kerak.
Kontratseptiv vositalar: tabletkalar, prezervativ, baçadon içi spirali va b. Tabletkalar tarkibida estrogen va gestagen gormonlari bölib, ularning mikdori juda kam va organizm uçun zararsiz (logest, marvelon, diane—35, novinet, femoden), şu sababli jigarga salbiy ta'siri yöq. Hayz davrida oğriq va qon köp ketişini kamaytiradi. Jinsiy a'zolarning ötkir yalliğlanişi, qin, baçadon va tuxumdon rakining ayrim turlarini oldini oladi, lekin jinsiy yöl bilan yuqadigan kasalliklardan saqlamaydi. Ayol özi istagan paytda tabletka içişni töxtatib, homilador bölişi mumkin.
Prezervativ — bu yupqa rezinadan tayyorlangan juda samarali vosita bölib, OITS (SPID), zaxm (sifilis), sözak (gonoreya) va b. jin-siy aloqa orqali yuqadigan kasalliklardan saklaydi.
BIV (baçadon içi vositasi) — plastmassadan tayyorlangan kiçkina moslama, uning atrofi ingiçka mis ip bilan öralgan, pastki uçida 2 ta kiçkina iplari bor. BIV yuqori samarador va oddiy muolaja bölib, uni maxsus örgatilgan mutaxassis-şifokor bajaradi.
DMPA (depo—medroksiprogesteron atsetat yoki Depo-Provera) inyeksiya yordamida yuboriladigan kontratseptiv modda; sun'iy gormondan tarkib topgan bölib, tabiiy gormon — proges-teron xususiyatiga ega, u tuxumhu-jayraning yetilişiga tösqinlik qiladi. Har 3 oyda bir marta yuboriladigan inyeksiya homiladorlikdan saqlanişni ta'minlaydi.
Homiladorlikdan saqlaniş vositalarining öta afzalliklari bilan bir qatorda, uçraşi mumkin bölgan salbiy oqibatlari ham bor. Har bir ayol organizmi öziga xos xususiyatga ega bölib, bir organizm uçun foydali narsa boşqasiga zararli bölişi ham mumkin. Şuning uçun H.s.ni ahd qilgan ayol öziga beziyon kontratseptiv vositalardan foydalanişi va buning uçun albatta doimiy tibbiy körigida böladigan öz şifokori bilan maslahatlaşib olişi kerak. Hoz. kontratsepsiya vositalari avval mavjud bölgan usullardan xavfsiz va yuqori samarali, ularni qöllaş tez-tez abort qildirişdan köra afzalroq. H.s. usullarini qöllaş — homilador böliş qobiliyatini yöqotmagan holda, ayol salomatligini saqlab qolişda eng maqbul yöl hisoblanadi.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ҲОМИЛАДОРЛИКДАН САҚЛАНИШ, бўйида бўлишдан сақланиш — исталмаган ҳомиладорликка йўл қўймаслик чора-тадбирлари. Ҳ.с.нинг табиий ва сунъий усуллари мавжуд.
Лактацион аменорея усули (ЛАУ) — бу ҳомиладорликни олдини олишнинг табиий усули, уни аёллар туғруқдан сўнг дастлабки 6 ой ичида фақат кўкрак сути билан эмизиш даврида қўллашлари мумкин.
Симпотермал усул — бунда аёл ўзини ҳайз кунларини назорат қилиши ва ҳомиладор бўлиб қолиш эҳтимоли бор, яъни «хавфли» кунларида жинсий алоқада бўлмаслиги керак.
Контрацептив воситалар: таблеткалар, презерватив, бачадон ичи спирали ва б. Таблеткалар таркибида эстроген ва гестаген гормонлари бўлиб, уларнинг микдори жуда кам ва организм учун зарарсиз (логест, марвелон, диане—35, новинет, фемоден), шу сабабли жигарга салбий таъсири йўқ. Ҳайз даврида оғриқ ва қон кўп кетишини камайтиради. Жинсий аъзоларнинг ўткир яллиғланиши, қин, бачадон ва тухумдон ракининг айрим турларини олдини олади, лекин жинсий йўл билан юқадиган касалликлардан сақламайди. Аёл ўзи истаган пайтда таблетка ичишни тўхтатиб, ҳомиладор бўлиши мумкин.
Презерватив — бу юпқа резинадан тайёрланган жуда самарали восита бўлиб, ОИТС (СПИД), захм (сифилис), сўзак (гонорея) ва б. жин-сий алоқа орқали юқадиган касалликлардан саклайди.
БИВ (бачадон ичи воситаси) — пластмассадан тайёрланган кичкина мослама, унинг атрофи ингичка мис ип билан ўралган, пастки учида 2 та кичкина иплари бор. БИВ юқори самарадор ва оддий муолажа бўлиб, уни махсус ўргатилган мутахассис-шифокор бажаради.
ДМПА (депо—медроксипрогестерон ацетат ёки Депо-Провера) инъекция ёрдамида юбориладиган контрацептив модда; сунъий гормондан таркиб топган бўлиб, табиий гормон — прогес-терон хусусиятига эга, у тухумҳу-жайранинг етилишига тўсқинлик қилади. Ҳар 3 ойда бир марта юбориладиган инъекция ҳомиладорликдан сақланишни таъминлайди.
Ҳомиладорликдан сақланиш воситаларининг ўта афзалликлари билан бир қаторда, учраши мумкин бўлган салбий оқибатлари ҳам бор. Ҳар бир аёл организми ўзига хос хусусиятга эга бўлиб, бир организм учун фойдали нарса бошқасига зарарли бўлиши ҳам мумкин. Шунинг учун Ҳ.с.ни аҳд қилган аёл ўзига безиён контрацептив воситалардан фойдаланиши ва бунинг учун албатта доимий тиббий кўригида бўладиган ўз шифокори билан маслаҳатлашиб олиши керак. Ҳоз. контрацепция воситалари аввал мавжуд бўлган усуллардан хавфсиз ва юқори самарали, уларни қўллаш тез-тез аборт қилдиришдан кўра афзалроқ. Ҳ.с. усулларини қўллаш — ҳомиладор бўлиш қобилиятини йўқотмаган ҳолда, аёл саломатлигини сақлаб қолишда энг мақбул йўл ҳисобланади.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.